Nhà ở xã An Thới Đông chịu ba sức ép mà nhà nội thành ít gặp cùng lúc: nước triều lớn cuối năm có thể tràn đường, tràn sân ở những chỗ nền thấp; hơi mặn từ sông Soài Rạp, ruộng muối và vuông tôm làm sắt thép, mái tôn, đồ điện rỉ nhanh; và mùa mưa kéo dài với gió giông từ phía sông làm thấm dột, ẩm mốc. Chọn nhà đúng chỗ và sửa đúng cách giúp tránh phần lớn phiền toái về sau.
Bài này dành cho người thuê nhà, người mua lại nhà cũ, người đang tính sửa hay xây lại nhà trên đất ở của gia đình. Nội dung là nguyên lý và kinh nghiệm chung của vùng ven sông nước lợ, không phải tư vấn thiết kế hay kết cấu; công trình lớn vẫn cần người có chuyên môn và giấy phép theo quy định. Chuyện loại đất, có được xây hay không thuộc mục thủ tục hành chính.
Nhà trong xã thường có mấy kiểu
Đi dọc đường Rừng Sác qua phần An Thới Đông cũ sẽ thấy nhiều nhà một trệt mái tôn, tường gạch, nền láng xi măng hoặc lát gạch, một số nhà hai tầng mới xây những năm gần đây, mặt tiền hướng ra đường. Đi vào các đường nhánh ra bờ sông và bờ rạch, nhà thưa dần, có sân rộng phơi đồ, phơi lưới, chái phía sau để ngư cụ hay máy bơm. Về phía Lý Nhơn cũ, nhà rải giữa ruộng muối và vuông, nhiều căn dựng gọn, khung nhẹ, gần nơi làm để tiện canh.
Còn có những căn chòi canh vuông, lán làm muối, dựng bằng cây, lá dừa nước hoặc tôn, chỉ để ở tạm theo mùa. Người mới về đôi khi được mời thuê những căn này với giá rẻ; chúng hợp cho người làm thuê theo vụ nhưng không phải chỗ ở lâu dài cho gia đình có trẻ nhỏ: mùa mưa dột, mùa nắng nóng, xa điện nước, xa trường.
Điểm chung của nhà ven sông ở đây là khoảng sân và hiên rộng. Hiên che nắng gắt buổi trưa, sân dùng phơi khô cá, khô tôm, phơi lưới, để xe. Người tính xây mới hay sửa nhà nên giữ khoảng này, vì nó là chỗ sinh hoạt thật sự của nhà quê sông nước chứ không phải phần thừa.
Nền nhà và nước triều lớn cuối năm
Hỏi chuyện của năm trước, không phải lời hứa. Cách tốt nhất để biết một căn nhà có bị nước tràn không là hỏi hàng xóm sống lâu năm: đợt triều lớn tháng mười, tháng mười một năm ngoái nước tới đâu, có vô sân, vô nhà không, mấy ngày thì rút. Người cho thuê hay người bán nhà ít khi nói phần này.
Nhìn dấu vết trên tường và cột. Vệt nước bạc màu, lớp vữa bong ở chân tường, chân cột rỉ, cửa gỗ mục phần dưới là dấu hiệu nước từng đọng. Nền nhà lát gạch mới chưa chắc đã cao, có khi chỉ lát chồng lên nền cũ.
So nền nhà với mặt đường, không chỉ với sân. Đường được nâng cấp, trải lại nhựa thì cao dần theo năm; nhà xây từ trước có thể thấp hơn mặt đường, mưa lớn nước từ đường chảy ngược vào. Đứng ở cửa nhìn ra, nếu mặt đường cao ngang hoặc hơn bậc cửa, cần tính rãnh thoát hoặc ngưỡng chặn.
Nâng nền là việc lớn, tính kỹ trước khi làm. Nâng nền kéo theo nâng cửa, nâng ổ điện, có khi phải nâng mái vì trần thấp xuống. Nhiều nhà chọn cách vừa phải: nâng sàn khu bếp và phòng ngủ, giữ sân thấp làm chỗ thoát nước, đặt đồ quý trên kệ cao. Việc nâng nền, sửa kết cấu nên hỏi thợ có kinh nghiệm vùng đất yếu và làm thủ tục nếu thuộc diện phải xin phép.
Đồ đạc dưới thấp là thứ thiệt trước. Ổ cắm sát sàn, tủ gỗ ván ép, máy giặt đặt dưới đất, bao gạo, bao phân để góc nhà là những thứ hỏng đầu tiên khi nước vào. Đặt ổ điện cao, kê tủ lên chân, để đồ khô trên kệ là cách rẻ mà hiệu quả.
Hơi mặn ăn mòn: vật liệu nào bền, vật liệu nào nhanh hỏng
Không khí ven sông và gần ruộng muối mang hơi mặn, cộng thêm độ ẩm cao làm kim loại rỉ nhanh hơn ở nội thành. Bảng dưới là kinh nghiệm chung khi chọn và giữ vật liệu, không phải đánh giá sản phẩm cụ thể.
| Bộ phận | Dễ hỏng khi | Lựa chọn thường bền hơn | Giữ gìn |
|---|---|---|---|
| Mái tôn | Tôn mỏng, lớp mạ kém, vít sắt trần | Tôn có lớp mạ và sơn phủ tốt, vít có đệm cao su và mũ chống rỉ | Kiểm vít và mép tôn sau mùa mưa; dặm sơn chỗ trầy |
| Khung sắt, cửa sắt, hàng rào | Sắt không sơn chống rỉ, mối hàn để trần | Sơn lót chống rỉ kỹ, sơn phủ nhiều lớp; chỗ ngoài trời cân nhắc vật liệu không rỉ | Sơn lại định kỳ, xử lý ngay đốm rỉ đầu tiên |
| Ống nước, vòi | Ống kẽm cũ, vòi mạ rẻ tiền | Ống nhựa phù hợp, vòi inox | Thay vòi rỉ sớm, tránh nước rỉ sét chảy vào lu |
| Thiết bị điện ngoài trời | Cục nóng máy lạnh, mô tơ bơm để hở | Đặt chỗ có mái che, thông thoáng, cách mặt đất | Vệ sinh định kỳ, lau muối bám |
| Gỗ | Gỗ tạp, ván ép đặt sát nền ẩm | Gỗ đã xử lý, kê cao khỏi nền; khu ẩm dùng vật liệu chịu nước | Giữ khô, thông gió, kiểm mối mọt mùa mưa |
| Tường | Chân tường hút ẩm, sơn thường | Chống thấm chân tường, sơn chống kiềm, chống ẩm | Cạo mốc, để tường khô rồi mới sơn lại |
Nguyên tắc chung là tiền vật liệu tốt bỏ một lần, tiền sửa vật liệu rẻ bỏ mỗi năm. Ở vùng mặn, chênh lệch tuổi thọ giữa đồ tốt và đồ rẻ rõ hơn nhiều so với ở nội thành.
Mùa mưa: thấm dột, ẩm mốc và gió giông từ phía sông
Mùa mưa ở Cần Giờ thường từ khoảng tháng năm tới tháng mười một, mưa nhiều vào buổi chiều, có những trận giông gió mạnh thổi từ phía sông Soài Rạp và phía biển vào. Nhà mái tôn dễ bị tốc mép, bung vít ở những trận giông này, nhất là căn đứng trống trải giữa ruộng muối hay vuông tôm, không có hàng cây chắn gió. Trước mùa mưa, nên leo lên kiểm mái, siết lại vít, gia cố mép tôn và những tấm ở góc đón gió.
Ẩm mốc là chuyện kéo dài hơn. Độ ẩm cao kéo dài nhiều tháng, nhà đóng kín cửa vì muỗi càng bí hơi. Tường phía hướng mưa tạt, góc tủ áp tường, gầm giường là nơi mốc đầu tiên. Cách xử lý từ gốc là thông gió: mở cửa đối lưu những lúc nắng, lắp lưới chống muỗi để vừa mở cửa vừa không bị muỗi, kê tủ cách tường một khoảng nhỏ, phơi chăn màn khi có nắng.
Với quần áo, đồ da, giấy tờ, nên có thùng nhựa có nắp hoặc tủ kín, cho thêm gói hút ẩm. Giấy tờ quan trọng như sổ hộ khẩu cũ, giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, học bạ của con nên để trong túi chống nước, cất chỗ cao. Ở vùng sông nước, một lần nước tràn hay một mùa mốc có thể làm hỏng những giấy tờ khó làm lại.
Thuê nhà ở xã: những điều nên thoả thuận rõ
Thị trường thuê nhà ở An Thới Đông nhỏ, phần nhiều cho thuê theo quen biết, thoả thuận miệng. Điều đó tiện nhưng dễ vướng khi có chuyện. Một số điểm nên nói rõ, tốt nhất ghi ra giấy:
- Ai chịu sửa khi mái dột, tốc tôn sau giông, ai chịu khi nước triều làm hỏng đồ.
- Điện, nước tính theo đồng hồ riêng hay chung với chủ nhà; nếu chung thì chia cách nào.
- Có được nuôi gà vịt, chó mèo, để xe hay ngư cụ ngoài sân không.
- Việc đăng ký tạm trú do ai làm, chủ nhà cần ký những giấy gì — thủ tục cụ thể xem ở mục thủ tục hành chính.
- Báo trước bao lâu khi muốn dọn đi, tiền cọc trả lại khi nào và trừ những khoản gì.
- Tình trạng nhà lúc nhận: chụp vài tấm ảnh tường, mái, cửa, thiết bị để hai bên cùng giữ.
Người cho thuê ở xã thường dễ tính, nhưng chính vì dễ tính mà ít ai nghĩ tới những tình huống xấu. Nói trước những điều trên không làm mất lòng, chỉ làm cho việc thuê lâu dài nhẹ nhàng hơn.
Chuẩn bị nhà trước mùa triều cường và mùa bão
Cuối mùa mưa, khoảng tháng chín tới tháng mười hai, là quãng triều cường lớn trong năm ở vùng cửa sông Sài Gòn – Đồng Nai, có khi trùng với áp thấp, mưa to. Một danh sách việc làm đầu mùa giúp nhà không bị động:
- Theo dõi thông báo về triều cường, thời tiết của cơ quan chức năng và UBND xã; nhớ những ngày rằm, mùng một âm lịch thường nước lớn hơn.
- Dọn rãnh thoát nước quanh nhà, khơi cống trước nhà, kiểm lỗ thoát nước sân.
- Kê cao đồ điện, bao gạo, phân bón, thuốc men; chuẩn bị vài bao cát hoặc ván chặn ngưỡng cửa nếu nhà thấp.
- Kiểm mái, vít, mép tôn, cột chống; chặt bớt cành cây lớn chìa sát nhà.
- Chuẩn bị đèn sạc, pin dự phòng, nước uống và đồ ăn khô cho vài ngày.
- Biết trước chỗ có thể tạm lánh khi có thông báo sơ tán: nhà người thân ở chỗ cao, điểm tập trung do xã hướng dẫn.
Phần lớn đợt triều cường chỉ gây ngập ngắn, nước lên rồi rút theo con nước. Nhưng nhà đã chuẩn bị thì một đêm nước lớn chỉ là chuyện kê đồ, còn nhà chưa chuẩn bị có thể mất cả tủ quần áo hay cái máy giặt.
Tiền có hạn: sửa gì trước, sửa gì sau
Mái trước tiên. Mái dột làm hỏng trần, tường, đồ đạc và giấy tờ, lại gây ẩm mốc kéo dài. Ở vùng giông gió ven sông, một mái chắc là khoản đáng tiền nhất trong căn nhà. Nếu chỉ đủ tiền làm một việc, hãy làm mái.
Điện an toàn thứ hai. Dây điện cũ, ổ cắm sát nền, cầu dao không có thiết bị chống giật là nguy cơ tính mạng, nhất là ở nhà có nước tràn vào sân. Đi lại dây, nâng ổ cắm, lắp thiết bị chống giật nên do thợ điện có tay nghề làm.
Thoát nước và chống thấm chân tường thứ ba. Khơi rãnh, làm lại lỗ thoát sân, chống thấm phần chân tường giúp nhà khô hơn rõ rệt mà chi phí vừa phải. Việc nâng nền toàn bộ có thể để sau, khi đã tính kỹ.
Lưới chống muỗi và thông gió. Lưới cửa sổ, cửa ra vào không tốn nhiều mà đổi hẳn chất lượng sống mùa mưa: mở cửa được, nhà bớt bí, bớt mốc, bớt muỗi.
Phần trang trí để cuối. Gạch ốp, sơn màu, đồ nội thất đẹp đều nên chờ khi phần mái, điện, nước đã ổn. Ở vùng mặn và ẩm, đồ trang trí đặt lên nền nhà còn thấm sẽ hỏng nhanh, tiền bỏ ra không giữ được lâu.
Câu hỏi thường gặp
Nhà ở An Thới Đông có hay bị ngập không?
Không phải nhà nào cũng ngập. Mức độ phụ thuộc vào cao độ nền, vị trí gần sông rạch và hệ thống thoát nước của từng đoạn đường. Những đợt triều lớn cuối năm, nhất là khi trùng mưa to, một số đoạn đường và nhà nền thấp có thể bị nước tràn trong vài giờ. Hỏi hàng xóm sống lâu năm là cách biết chính xác nhất cho từng căn.
Mái tôn ở vùng ven sông bao lâu thì phải thay?
Tuổi thọ mái tôn phụ thuộc chất lượng tôn, lớp mạ, vít bắt và cách giữ gìn, nên không có con số chung. Ở vùng có hơi mặn như Cần Giờ, tôn rẻ và vít sắt trần thường rỉ sớm hơn ở nội thành. Kiểm mái mỗi năm trước mùa mưa, dặm sơn chỗ trầy và thay vít rỉ giúp kéo dài tuổi thọ đáng kể.
Có nên xây nhà sàn hoặc nhà nâng cao ở xã không?
Nâng cao nền hoặc làm sàn cao giúp tránh nước triều và ẩm từ đất, nhiều vùng ven sông Nam Bộ làm như vậy. Tuy nhiên chi phí, kết cấu móng trên đất yếu và thủ tục xây dựng cần được tính kỹ với người có chuyên môn. Nhiều nhà chọn giải pháp vừa phải là nâng sàn những phòng quan trọng.
Làm sao giảm ẩm mốc mà vẫn tránh được muỗi?
Lắp lưới chống muỗi ở cửa sổ và cửa ra vào để có thể mở cửa đón gió mà không bị muỗi vào. Mở cửa đối lưu những lúc có nắng, kê tủ cách tường, phơi chăn màn thường xuyên và dọn nước đọng quanh nhà. Thông gió là cách xử lý ẩm mốc tận gốc, hiệu quả hơn chỉ dùng hoá chất.
Thuê chòi canh vuông để ở lâu dài có ổn không?
Chòi canh vuông, lán làm muối hợp cho người làm việc theo mùa, ở gần nơi làm. Với gia đình có trẻ nhỏ hay người già, chúng thường thiếu điện nước ổn định, dột khi mưa, nóng khi nắng và xa trường, trạm y tế. Nếu buộc phải ở tạm, nên gia cố mái, mắc mùng và có kế hoạch chuyển sang nhà kiên cố sớm.
Sửa nhà ở xã có cần xin phép không?
Tuỳ quy mô và loại công việc. Sửa chữa nhỏ bên trong thường đơn giản, còn xây mới, nâng tầng, thay đổi kết cấu có thể phải xin phép theo quy định hiện hành, và còn phụ thuộc loại đất. Nên hỏi bộ phận tiếp nhận hồ sơ của UBND xã An Thới Đông trước khi làm để tránh bị đình chỉ giữa chừng.