Sống ở xã An Thới Đông (TP Hồ Chí Minh, từ 7/2025 gồm xã An Thới Đông và xã Lý Nhơn cũ của huyện Cần Giờ) là sống ở một vùng quê sông nước thật sự dù vẫn mang địa chỉ thành phố: không khí thoáng, nhịp chậm, đồ ăn tươi từ vuông và sông, hàng xóm biết mặt nhau; đổi lại là nước ngọt phải lo, bệnh viện lớn ở xa, đi nội thành phải qua phà Bình Khánh, mùa mưa nhiều muỗi và có những ngày triều cường tràn đường.
Bài này dành cho người đang cân nhắc về xã ở hẳn, người làm việc ở đây vài năm, hay con em trong xã đi xa muốn quay lại. Không có câu trả lời chung "nên" hay "không nên"; bài liệt kê những gì thường được, những gì thường mất, ai dễ hợp và ai dễ thấy khó, rồi đưa ra cách ở thử trước khi quyết. Những chuyện cụ thể như nước ngọt, nhà cửa, điện và sóng điện thoại, trường học, y tế được tách thành bài riêng trong cùng chuyên mục.
Xã An Thới Đông nhìn từ góc người ở
Trên giấy tờ, xã An Thới Đông mới là một đơn vị hành chính cấp xã của TP Hồ Chí Minh. Trong đời sống hằng ngày, xã giống hai vùng nối nhau. Phía bắc và giữa là An Thới Đông cũ, nhà cửa dồn dọc đường Rừng Sác và các đường nhánh ra ven sông Soài Rạp, nơi có chợ, trường, trạm y tế, quán xá và phần lớn dịch vụ. Phía tây nam là Lý Nhơn cũ, đất rộng người thưa hơn, ruộng muối, vuông tôm và rừng đước chiếm phần lớn, nhà ở rải theo đường liên ấp và bờ kênh rạch.
Cách chia này ảnh hưởng thẳng tới việc chọn chỗ ở. Ở gần đường Rừng Sác thì đi lại thuận, gần chợ và trường, nhưng xe tải chạy qua nhiều, bụi và tiếng ồn hơn. Ở sâu phía Lý Nhơn thì yên, đất rộng, gió sông mát, nhưng mua một bình ga hay đưa con đi học đều thêm một quãng đường, và đêm xuống thì rất tối. Người về xã sống thường chọn theo nghề: làm muối, nuôi tôm thì ở gần ruộng, vuông; đi làm nội thành thì ở gần trục đường chính.
Một điều người mới hay bất ngờ: dù là "thành phố", nhịp sống ở đây theo con nước và theo mùa nhiều hơn theo giờ hành chính. Nhà nuôi tôm thức dậy theo giờ thay nước, nhà làm muối theo nắng, chợ đông vào sáng sớm và vãn rất nhanh. Bạn không cần làm những nghề ấy, nhưng sẽ sống giữa những người làm, nên tiếng máy quạt nước lúc nửa đêm hay xe chở muối lúc rạng sáng là chuyện thường.
Cái được và cái bất tiện, đặt cạnh nhau
Bảng dưới gom những điều người đã sống ở xã vài năm hay nhắc tới. Cột bên phải là cách người trong xã thường xoay xở, không phải giải pháp cho mọi nhà.
| Khía cạnh | Cái được | Cái bất tiện | Người trong xã xoay xở thế nào |
|---|---|---|---|
| Không khí, cảnh quan | Gió sông, rừng đước, ít bụi công nghiệp, đêm yên | Muỗi nhiều mùa mưa, có nơi mùi bùn khi nước ròng | Mùng, lưới cửa, dọn nước đọng quanh nhà |
| Ăn uống | Tôm cua cá tươi từ vuông, sông; rau nhà trồng | Ít lựa chọn hàng hoá, quán ăn đa dạng kém nội thành | Mua theo mùa, gom đồ khô, nhờ người đi phố mua giúp |
| Nước ngọt | Nhiều tuyến đã có nước máy | Nước giếng nhiễm mặn, mùa khô có lúc thiếu | Lu bồn trữ nước mưa, dùng nước theo thứ tự ưu tiên |
| Y tế | Trạm y tế xã cho việc thông thường | Bệnh viện tuyến trên xa, phải qua đường rừng và phà | Tủ thuốc gia đình, biết trước đường đi cấp cứu |
| Đi lại | Đường Rừng Sác thẳng, vắng xe con | Qua phà Bình Khánh mới vào nội thành; tối đường rừng không đèn ở nhiều đoạn | Tránh chạy khuya, gom việc để đi phố một lần |
| Chi phí | Tiền thuê nhà, ăn uống hằng ngày thường nhẹ hơn nội thành | Đi lại, nước, sửa nhà do mặn ăn mòn có thể tốn hơn | Tính đủ khoản ẩn trước khi so sánh |
| Quan hệ xóm | Hàng xóm biết nhau, có việc thì giúp | Ít riêng tư, chuyện nhà dễ thành chuyện xóm | Giữ lễ, tham gia việc chung vừa phải |
Đọc bảng theo cột "bất tiện" sẽ thấy phần lớn đều quy về hai chữ: khoảng cách (tới bệnh viện, tới nội thành, tới hàng hoá) và nước (nước ngọt thiếu, nước mặn ăn mòn, nước triều tràn). Ai chuẩn bị tốt hai chuyện này thì phần còn lại thường dễ chịu.
Một ngày thường của một nhà trong xã
Lấy ví dụ một gia đình bốn người ở gần đường Rừng Sác, chồng nuôi một vuông tôm quảng canh, vợ buôn bán nhỏ, hai con đi học. Trời chưa sáng hẳn, người chồng đã ra vuông xem nước, xem tôm, ghi lại giờ nước lớn trong ngày. Người vợ ra chợ xã từ sớm vì chợ ở đây đông nhất lúc năm, sáu giờ, gần trưa đã thưa. Hai đứa nhỏ ăn sáng ở nhà hoặc quán đầu ấp rồi được chở đến trường, có nhà cho con đạp xe nếu đường không quá xa.
Buổi trưa nắng gắt, việc ngoài đồng chậm lại, đường vắng. Chiều mát người ta lại ra vuông, ra ruộng, trẻ con tan học về chơi quanh xóm. Nếu nhà có việc phải vào nội thành, ví dụ đi khám bệnh, làm giấy tờ ở cơ quan thành phố, mua đồ lớn, thì thường đi cả buổi: chạy theo đường Rừng Sác lên phà Bình Khánh, qua sông sang phía Nhà Bè rồi mới vào trung tâm. Người trong xã hay gom việc lại để mỗi chuyến đi phố giải quyết được nhiều thứ.
Tối xuống, đường rừng vắng hẳn, các xóm sáng đèn thành từng cụm. Đây là lúc muỗi nhiều nhất, nhà nào cũng có mùng hoặc lưới cửa. Những đêm nước rong cuối năm, người nuôi tôm có thể thức canh vuông, kiểm cống, nhà ven sông để ý con nước tràn. Một ngày như vậy không vội, nhưng cũng không nhàn; nó chạy theo việc và theo trời, không theo đồng hồ văn phòng.
Ai dễ hợp, ai dễ thấy khó
Dễ hợp: người làm nghề gắn với đất, nước. Người làm muối, nuôi tôm cua, giữ rừng, đánh bắt, trồng rau chịu mặn có lý do rõ ràng để ở gần nơi làm. Với họ, khoảng cách tới nội thành là chuyện phụ.
Dễ hợp: người làm việc từ xa, có sóng ổn. Người làm việc qua mạng muốn không gian rộng, yên, chi phí thấp hơn nội thành có thể hợp, với điều kiện chỗ ở bắt được sóng di động và có đường internet cố định. Nên kiểm sóng ngay tại căn nhà định ở chứ không chỉ ở đầu đường.
Dễ hợp: người lớn tuổi khoẻ mạnh, quen nếp quê. Nhịp chậm, hàng xóm thân, không khí thoáng là điều nhiều người lớn tuổi tìm. Nhưng nên tính trước chuyện khám bệnh định kỳ và cấp cứu, vì đó là chỗ yếu nhất của một xã xa trung tâm.
Dễ thấy khó: người phải có mặt ở nội thành mỗi ngày, giờ cố định. Đi về mỗi ngày qua đường Rừng Sác và phà Bình Khánh là được, nhiều người đang làm, nhưng tốn sức và phụ thuộc giờ phà, thời tiết, kẹt xe ở đầu phà giờ cao điểm. Một năm như vậy khác một tuần thử.
Dễ thấy khó: gia đình có người cần chăm sóc y tế thường xuyên. Người bệnh mạn tính cần tái khám, chạy thận, điều trị định kỳ ở bệnh viện lớn sẽ phải đi xa thường xuyên. Không phải không sống được, nhưng cần sắp xếp người đưa đón, phương tiện và kế hoạch dự phòng.
Dễ thấy khó: người quen dịch vụ nhanh, giao hàng trong giờ. Giao hàng vẫn vào xã, nhưng chậm hơn và có món hàng không giao tới. Sửa chữa điện máy, mua vật tư đặc biệt thường phải chờ hoặc tự chở từ nơi khác.
Những điều nên tính trước khi chuyển về
Trước khi thuê nhà hay mua đất, có mấy câu hỏi nên trả lời bằng việc đi xem tận nơi và hỏi hàng xóm, không chỉ hỏi người cho thuê hay người bán.
- Nhà có nước máy chưa, nếu chưa thì tuyến ống gần nhất ở đâu, mùa khô nhà này lấy nước bằng cách nào.
- Nền nhà cao hay thấp so với mặt đường và mặt nước triều lớn cuối năm; hỏi hàng xóm năm ngoái nước có tràn vào sân, vào nhà không.
- Sóng di động ở trong nhà ra sao, có nhà mạng nào kéo được internet cáp quang tới chưa.
- Từ nhà đến trạm y tế xã, đến trường con sẽ học, đến chợ mất bao lâu; đường có ngập khi mưa lớn không.
- Khoảnh đất thuộc loại đất gì: đất ở, đất nông nghiệp, đất làm muối, đất nuôi trồng thuỷ sản hay nằm trong hoặc sát rừng phòng hộ — việc này hỏi ở bộ phận tiếp nhận hồ sơ của UBND xã, không dựa vào lời người bán.
- Xung quanh có vuông tôm thâm canh chạy máy suốt đêm, bãi tập kết hàng, đường xe tải không; những thứ này ảnh hưởng giấc ngủ hơn người ta nghĩ.
- Người trong nhà ai sẽ đi xa thường xuyên, đi bằng gì, gặp mưa bão hay phà ngưng thì ở lại đâu.
Những câu này nghe vụn vặt nhưng mỗi câu là một khoản tiền hoặc một nỗi phiền kéo dài nhiều năm. Hỏi trước một buổi rẻ hơn sửa sau một mùa.
Ở thử trước khi ở hẳn
Cách an toàn nhất để biết mình có hợp với An Thới Đông hay không là ở thử đủ lâu để gặp cả cái xấu, không chỉ ngày đẹp trời cuối tuần.
- Thuê ở ngắn hạn ít nhất vài tuần trong mùa mưa, khoảng tháng tám đến tháng mười; đó là lúc muỗi nhiều, mưa chiều, đường có chỗ ngập, cũng là lúc dễ thấy nhà nào thấm dột.
- Nếu được, ở thêm vài tuần giữa mùa khô để biết chuyện nước ngọt thật sự ra sao, và quãng nước rong cuối năm để thấy triều cường.
- Đi thử lộ trình hằng ngày của mình đúng giờ thật: giờ đi làm, giờ đưa con, giờ về tối; ghi lại thời gian và những chỗ phải chờ.
- Thử một lần đi khám bệnh thông thường ở trạm y tế xã và một lần hình dung đường đi cấp cứu ban đêm, để biết trước chứ không phải tìm lúc gấp.
- Làm quen vài hàng xóm, hỏi họ chuyện nước, chuyện điện, chuyện an ninh xóm; người ở lâu biết những điều không ai ghi lên mạng.
- Sau đợt ở thử, ngồi viết ra ba thứ mình thích nhất và ba thứ khó chịu nhất; nếu ba thứ khó chịu là những thứ không sửa được, nên nghĩ lại.
Nhiều người về xã sống lâu năm nói điều khiến họ ở lại không phải cảnh đẹp mà là nếp sống: bữa cơm có con cá vừa bắt, hàng xóm ghé qua, đêm nghe tiếng nước. Điều khiến người khác rời đi thường là những bất tiện nhỏ cộng dồn. Ở thử giúp bạn biết mình thuộc nhóm nào.
Câu hỏi thường gặp
An Thới Đông có phải nông thôn không, dù thuộc TP Hồ Chí Minh?
Về địa giới, xã An Thới Đông thuộc TP Hồ Chí Minh. Về đời sống, phần lớn diện tích là ruộng muối, vuông tôm, rừng ngập mặn và sông rạch, dân cư thưa hơn nội thành rất nhiều. Vì vậy cảm giác sống ở đây gần với vùng quê sông nước, dù nhiều dịch vụ công vẫn theo hệ thống của thành phố.
Từ An Thới Đông vào trung tâm thành phố mất bao lâu?
Thời gian phụ thuộc chỗ ở trong xã, phương tiện, giờ đi và thời gian chờ phà Bình Khánh, nên khó nêu một con số chung. Cách đáng tin nhất là tự đi thử đúng giờ mình hay đi, cả chiều đi lẫn chiều về, và cộng thêm thời gian dự phòng cho giờ cao điểm ở bến phà và ngày mưa.
Sống ở phía Lý Nhơn cũ khác gì phía An Thới Đông cũ?
Phía Lý Nhơn cũ thưa dân hơn, nhiều ruộng muối, vuông tôm và rừng, xa chợ và trường hơn, đêm tối và yên hơn. Phía An Thới Đông cũ dọc đường Rừng Sác tập trung nhiều dịch vụ, đi lại thuận hơn nhưng xe cộ qua lại nhiều hơn. Chọn bên nào nên dựa vào nơi làm việc và nhu cầu đi lại của cả nhà.
Có nên mua đất ở An Thới Đông để về ở không?
Bài này không tư vấn mua bán. Điều nên làm trước mọi giao dịch là kiểm loại đất, quy hoạch, tình trạng pháp lý ở cơ quan có thẩm quyền, vì trong xã có nhiều đất nông nghiệp, đất làm muối, đất nuôi trồng thuỷ sản và đất giáp rừng phòng hộ, mỗi loại có giới hạn riêng về việc xây nhà. Ở thử trước khi mua cũng giúp tránh quyết định vội.
An ninh ở xã như thế nào?
Ở một xã thưa dân, người trong xóm thường biết mặt nhau nên người lạ dễ được để ý. Tuy vậy, như mọi nơi, vẫn có chuyện mất trộm tài sản để ngoài trời, máy móc ở vuông, ngư cụ. Khoá cổng, cất đồ giá trị, quen biết hàng xóm và ghi lại liên hệ của công an xã khi chuyển về là những việc nên làm.
Người không làm nghề muối, tôm có sống ở đây được không?
Được. Trong xã có giáo viên, nhân viên y tế, người buôn bán, thợ xây, người chạy xe, người làm việc qua mạng và người đi làm nội thành. Điều cần chấp nhận là sống giữa môi trường nghề sông nước: tiếng máy quạt nước ban đêm, xe chở hàng lúc sáng sớm, mùi bùn khi nước ròng. Với nhiều người, đó lại là nét riêng dễ chịu.