Xây hoặc sửa một căn nhà sâu trong ấp ở xã An Thới Đông, việc khó đầu tiên thường không phải là bản vẽ hay tiền công, mà là đưa được cát, đá, gạch, sắt, xi măng vào tới nơi. Đường liên ấp hẹp, cầu nhỏ có tải trọng giới hạn, xe tải lớn không vào được, mùa nước lớn có đoạn ngập; trong khi đó nhà ven rạch lại có lợi thế mà nhà phố không có: chở bằng ghe theo đường nước.
Bài này giúp chủ nhà tính trước chuyện vận chuyển vật liệu: hỏi đường, hỏi tải trọng, chọn xe hay ghe, chỗ tập kết, và cách giữ đường làng không hư vì xe nặng. Bài không có giá vật liệu hay cước chở; những con số ấy nên hỏi trực tiếp cửa hàng và người chở ở địa phương.
Vì sao chở vật liệu vào ấp khó hơn ở phố
Ở nội thành, xe tải chở vật liệu đỗ trước cửa, đổ xuống là xong, chỉ vướng giờ cấm tải. Ở An Thới Đông, nhiều nhà nằm trên đường liên ấp chỉ rộng vừa hai xe máy tránh nhau, đường chạy theo bờ rạch, có cầu bê tông nhỏ bắc qua các rạch nhánh. Những cây cầu này làm chủ yếu cho xe máy, xe ba gác nhẹ và người đi bộ; xe tải chở cát đá nặng đi qua có thể làm nứt, lún, thậm chí sập.
Đường bê tông liên ấp cũng có giới hạn chịu tải. Nhiều đoạn được làm bằng công sức của dân và chính quyền qua nhiều năm, lớp bê tông mỏng đổ trên nền đất yếu ven rạch. Xe quá tải chạy qua nhiều lần làm mặt đường nứt, mép đường sụt, và người trong xóm rất để ý chuyện này.
Thêm vào đó là con nước và mùa mưa. Những ngày triều cường, một số đoạn đường ngập theo giờ; mùa mưa, nền đất ven đường mềm, xe nặng dễ lún bánh. Vật liệu như xi măng, sắt đổ ngoài trời gặp mưa thì hỏng hoặc gỉ. Tất cả những điều đó khiến việc chở vật liệu ở đây cần tính toán kỹ hơn nhiều.
Trước khi đặt vật liệu: các câu cần hỏi
Đây là trình tự chủ nhà trong xã thường làm trước khi đặt cửa hàng chở vật liệu tới, để khỏi cảnh xe đến nơi mà không vào được.
- Đi lại tuyến đường từ đường chính vào nhà, đếm số cầu, xem bề rộng đường ở chỗ hẹp nhất, xem có khúc quanh gắt hay cây che thấp không.
- Hỏi chính quyền ấp hoặc xã về tải trọng cho phép của các cầu trên tuyến và có quy định gì về xe chở vật liệu đi đường liên ấp không.
- Hỏi cửa hàng vật liệu họ có những loại xe gì, xe nhỏ nhất chở được bao nhiêu, có giao tận nhà hay chỉ giao tới đường chính.
- Hỏi người có ghe trong xóm hoặc cửa hàng có giao bằng ghe tới bến nhà mình được không, nếu nhà ven rạch.
- Chọn chỗ tập kết: ở nhà nếu xe vào được, hoặc một khoảng đất trống gần đường chính, có sự đồng ý của chủ đất.
- Tính số chuyến và lịch chở theo tiến độ xây, không cho đổ hết vật liệu một lần nếu chỗ chứa nhỏ hoặc sắp vào mùa mưa.
- Báo hàng xóm trên tuyến đường biết lịch chở, nhất là những ngày đổ bê tông, để họ sắp xếp xe cộ, việc nhà.
Các cách đưa vật liệu vào nhà sâu trong ấp
Mỗi cách hợp với một loại nhà, một loại đường. Bảng chỉ so về nguyên tắc, không có giá.
| Cách chở | Hợp khi | Điều cần để ý |
|---|---|---|
| Xe tải chở thẳng tới nhà | Nhà ở đường chính hoặc đường rộng, cầu chịu được tải | Hỏi tải trọng cầu, chọn xe đúng cỡ, không chở quá tải |
| Xe tải tới điểm tập kết, xe nhỏ trung chuyển | Đường liên ấp hẹp, cầu nhỏ | Thêm công bốc dỡ hai lần; chỗ tập kết phải được phép, có che chắn |
| Ghe chở theo rạch tới bến nhà | Nhà ven rạch có bến, rạch đủ sâu | Canh con nước, bến phải chắc, bốc dỡ an toàn |
| Xe ba gác, xe máy kéo rơ moóc | Khối lượng nhỏ, sửa chữa nhỏ | Không chất quá tải, cẩn thận ở cầu dốc |
| Người khiêng, xe rùa | Đoạn cuối từ đường vào nhà quá hẹp | Tốn công, cần đủ người; tính vào chi phí và thời gian |
Nhiều công trình trong xã dùng kết hợp: cát đá chở bằng ghe vào bến, xi măng và sắt chở bằng xe nhỏ trên đường, đồ lặt vặt chở bằng xe máy. Không có cách nào đúng cho mọi nhà; điều quan trọng là tính trước, đừng để tới khi xe đã chất đầy hàng đứng ở đầu đường mới bắt đầu nghĩ.
Chở bằng ghe: lợi thế của nhà ven rạch
Vùng ven sông Soài Rạp từ lâu đã chở vật liệu nặng bằng ghe. Một chiếc ghe chở cát, đá có thể chở khối lượng lớn mà không đè lên cầu, lên đường làng. Với nhà nằm ven rạch có bến, đây thường là cách nhẹ nhàng nhất cho phần vật liệu nặng nhất của công trình.
Chở bằng ghe cần canh con nước: ghe nặng phải vào lúc nước lớn mới đủ độ sâu, và bốc dỡ thường phải xong trước khi nước ròng để ghe ra được. Bến nhà dân phải đủ chắc để đặt ván, người khuân không trượt chân. Cát đá đổ lên bờ phải có chỗ chứa không tràn xuống rạch; vật liệu rơi xuống rạch làm cạn lòng rạch, ảnh hưởng tới cả xóm.
Trước khi chở bằng ghe, nên hỏi chính quyền địa phương xem có quy định gì về việc tập kết vật liệu ven rạch, nhất là ở những đoạn gần bờ kè hay gần rừng phòng hộ. Mỗi lần bốc dỡ xong, dọn sạch bến và bờ, để không gây phiền cho nhà bên cạnh.
Giữ đường, giữ cầu và giữ hoà khí với hàng xóm
Không cho xe quá tải vào đường liên ấp. Tiết kiệm một vài chuyến bằng cách chất quá tải có thể làm nứt cầu, lún đường, và chủ nhà sẽ phải chịu trách nhiệm sửa chữa, chưa kể mất lòng cả xóm.
Che chắn khi chở. Cát, đá, xi măng chở trên xe phải phủ bạt, không để rơi vãi trên đường. Cát rơi trên mặt đường bê tông làm xe máy trượt bánh, nhất là ở cầu dốc.
Dọn đường sau khi chở. Xe bánh lấm bùn, vật liệu rơi vãi: chủ nhà nên nhờ thợ quét dọn đoạn đường trước nhà và đoạn tập kết sau mỗi đợt chở.
Không chắn lối người khác. Vật liệu tập kết không được chắn lối vào nhà, lối ra bến của hàng xóm, không chiếm hết mặt đường liên ấp.
Chọn giờ chở hợp lý. Tránh giờ học sinh đi học, tan trường, tránh giờ nước lớn ngập đường. Xe tải nặng chạy qua xóm lúc khuya cũng làm phiền giấc ngủ của người khác.
Đổ bê tông ở nhà sâu trong ấp: ngày bận rộn nhất
Ngày đổ bê tông móng, sàn hay mái là ngày cần nhiều vật liệu nhất trong thời gian ngắn nhất. Ở nội thành, xe bồn chở bê tông tươi và xe bơm tới tận nơi. Ở những nhà sâu trong ấp, xe bồn lớn không vào được đường liên ấp hẹp hay không qua được cầu nhỏ, nên nhiều công trình phải trộn bê tông tại chỗ bằng máy trộn, với cát, đá, xi măng đã tập kết sẵn từ trước.
Vì vậy, trước ngày đổ, chủ nhà và thợ phải tính đủ vật liệu, chở về sớm vài ngày, kiểm tra chỗ để không bị ngập nếu trùng con nước lớn. Nước dùng trộn bê tông phải là nước ngọt sạch, không lấy nước rạch nhiễm mặn. Cần đủ người phụ, máy trộn, máy phát điện dự phòng nếu điện yếu. Ngày đổ nên chọn ngày khô ráo, tránh mưa giông chiều, và báo hàng xóm vì sẽ có tiếng máy, người ra vào nhiều. Sau khi đổ, bê tông cần được tưới bảo dưỡng bằng nước ngọt trong những ngày đầu, nên tính luôn nguồn nước cho việc này.
Nếu nhà gần đường chính, xe bồn và xe bơm có thể đứng ngoài đường, bơm bê tông bằng ống dài vào trong. Cách này cần hỏi trước đơn vị cung cấp về khả năng của xe, khoảng cách bơm, và cần xin phép nếu xe đứng chiếm đường lâu.
Vật liệu sợ nước mặn và mưa: cất giữ thế nào
Ở xã ven sông, không khí ẩm và có hơi muối. Sắt thép để ngoài trời lâu ngày gỉ nhanh hơn ở nội thành, đặc biệt nếu đặt sát đất ẩm hay gần nơi nước triều tràn. Xi măng hút ẩm, đóng cục nếu để chỗ ẩm. Gạch, cát thì ít sợ, nhưng cát bị nước triều tràn qua có thể lẫn muối, không tốt cho bê tông và vữa.
Vì vậy chủ nhà nên đặt hàng theo tiến độ, không chở hết về một lần rồi để lâu. Sắt thép nên kê cao khỏi mặt đất, phủ bạt. Xi măng cất trong nhà hoặc lán có mái, kê trên ván, không đặt sát tường ẩm. Cát đá tập kết ở chỗ cao, tránh chỗ hay ngập lúc triều cường. Những ngày triều cường lớn, nên kiểm tra lại chỗ để vật liệu.
Về chuyện chọn vật liệu chịu mặn, chống thấm hay kỹ thuật xây trên nền đất yếu, đó là việc của thợ có kinh nghiệm và người có chuyên môn; chủ nhà nên hỏi kỹ và chọn đơn vị thi công hiểu điều kiện vùng ven sông.
Giấy phép, an toàn và những việc không nên làm tắt
Xây mới hay sửa nhà lớn có thể cần giấy phép xây dựng hoặc thủ tục với chính quyền địa phương, tuỳ loại công trình, vị trí đất và quy định hiện hành. Nhà ven sông, ven rạch, gần đất rừng phòng hộ hay gần hành lang bảo vệ bờ có thể có quy định riêng. Chủ nhà nên hỏi bộ phận tiếp nhận hồ sơ của xã trước khi khởi công và trước khi tập kết vật liệu ở đất công.
Về an toàn: bốc dỡ vật liệu nặng từ ghe lên bờ, từ xe xuống đất là lúc dễ xảy ra tai nạn. Người khuân phải có giày dép chắc, không mang vác quá sức, không đứng dưới tải đang hạ. Trẻ con trong nhà và trong xóm phải tránh xa khu vực tập kết, nhất là đống cát, đống sắt mà trẻ hay leo trèo chơi. Chỗ để vật liệu ban đêm nên có đèn hoặc vật cảnh báo để người đi đường không va phải.
Cuối cùng là chuyện chọn người chở. Nên chọn cửa hàng, chủ xe, chủ ghe có tiếng trong vùng, biết đường vào các ấp, chịu trách nhiệm khi hàng hư hao hay khi xe làm hư đường. Thoả thuận rõ khối lượng, nơi giao, ai bốc dỡ, ai dọn dẹp; ghi lại bằng tin nhắn hoặc giấy viết tay để có căn cứ khi có chuyện.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao biết cầu nhỏ trong ấp chịu được bao nhiêu tấn?
Một số cầu có biển báo tải trọng, nhiều cầu nhỏ thì không. Cách chắc nhất là hỏi chính quyền ấp hoặc bộ phận phụ trách giao thông, xây dựng của xã. Không tự đoán theo cảm tính, không cho xe tải qua chỉ vì thấy người khác từng đi được; cầu có thể đã yếu đi theo thời gian.
Xe tải không vào được tới nhà thì làm thế nào?
Cho xe tải đổ ở một điểm tập kết gần đường chính, được chủ đất hoặc chính quyền đồng ý, rồi trung chuyển bằng xe ba gác, xe máy kéo hoặc người khiêng. Nhà ven rạch có thể dùng ghe chở thẳng tới bến. Tính trước chi phí và thời gian cho khâu trung chuyển này.
Chở cát đá bằng ghe cần chuẩn bị gì?
Hỏi người có ghe về khối lượng, giờ nước và chỗ cập; chuẩn bị bến chắc, ván kê, xe rùa, đủ người khuân; có chỗ chứa trên bờ không tràn xuống rạch. Bốc dỡ lúc nước lớn và xong trước khi nước ròng. Dọn sạch bến sau khi xong để không làm cạn rạch.
Tập kết vật liệu trên đường liên ấp có được không?
Đường liên ấp là đường chung, tập kết chiếm lòng đường gây cản trở và nguy hiểm. Nếu buộc phải để tạm, chỉ để trong thời gian ngắn, không chắn hết đường, có cảnh báo ban đêm và nên hỏi trưởng ấp trước. Tốt nhất là tập kết trong đất nhà hoặc đất được cho phép.
Có cần xin phép trước khi xây nhà ven rạch không?
Tuỳ loại công trình và vị trí, có thể cần giấy phép xây dựng hoặc thủ tục khác. Nhà ven sông, ven rạch, gần rừng phòng hộ có thể chịu thêm quy định về hành lang bảo vệ. Hỏi bộ phận tiếp nhận hồ sơ của xã An Thới Đông để biết quy định hiện hành trước khi khởi công.
Chở vật liệu làm nứt đường làng thì ai chịu trách nhiệm?
Người gây hư hỏng có thể phải chịu trách nhiệm khắc phục theo quy định và theo thoả thuận ở địa phương. Để tránh, chọn xe đúng tải trọng, hỏi trước tải trọng cầu và đường, chia nhỏ chuyến chở. Nếu có hư hỏng, chủ động báo ấp và sửa chữa là cách giữ hoà khí với hàng xóm.