Người làm muối, nuôi tôm, giữ rừng ở An Thới Đông thường không có hợp đồng lao động nên tham gia bảo hiểm y tế theo hộ gia đình và bảo hiểm xã hội tự nguyện; hộ làm nông, lâm, ngư, diêm nghiệp có mức sống trung bình được nhà nước hỗ trợ một phần tiền đóng bảo hiểm y tế. Người cao tuổi, hộ nghèo, cận nghèo, người có công có thêm các chính sách riêng, làm hồ sơ tại UBND xã.
Ở một xã cách xa trung tâm, nơi một lần nhập viện có nghĩa là đi qua phà Bình Khánh lên bệnh viện trong thành phố, tấm thẻ bảo hiểm y tế đỡ cho gia đình một khoản không nhỏ. Còn với người làm nghề tự do cả đời trên ruộng muối, bảo hiểm xã hội tự nguyện là cách duy nhất để có lương hưu khi về già. Bài này giải thích các loại bảo hiểm và trợ cấp chính, ai được, đóng ở đâu, theo nguyên lý của luật hiện hành.
Bảo hiểm y tế hộ gia đình: cách tính và nơi mua
Người không thuộc nhóm có bảo hiểm y tế do chỗ làm đóng hay do nhà nước đóng, hỗ trợ toàn phần thì tham gia theo hộ gia đình. Đặc điểm của nhóm này là mua cho tất cả thành viên trong hộ có tên trong cơ sở dữ liệu cư trú chưa có thẻ ở nhóm khác, và mức đóng giảm dần cho người thứ hai, thứ ba trở đi trong hộ. Cách tính giảm dần làm cho mua cả nhà rẻ hơn tính riêng từng người.
Ở An Thới Đông, người dân có thể mua bảo hiểm y tế hộ gia đình qua đại lý thu của cơ quan bảo hiểm xã hội, thường là nhân viên bưu điện xã, cán bộ hội đoàn thể ở ấp hoặc qua ứng dụng của bảo hiểm xã hội. Nên mua liên tục, không để thẻ gián đoạn, vì thời gian tham gia liên tục ảnh hưởng tới một số quyền lợi, và thẻ mới mua lần đầu có thể chưa có giá trị ngay.
Khi đi khám, người có thẻ khám ở cơ sở đăng ký ban đầu được hưởng đầy đủ quyền lợi. Luật hiện hành mở rộng việc khám chữa bệnh trái tuyến ở nhiều mức, và từ khi bỏ cấp huyện, cách gọi tuyến, cấp chuyên môn cũng thay đổi theo luật khám chữa bệnh. Hỏi nơi phát hành thẻ hoặc trạm y tế xã về cơ sở đăng ký ban đầu phù hợp, nhất là với người hay đi làm trong nội thành.
Ai được nhà nước đóng hoặc hỗ trợ tiền bảo hiểm y tế
Trẻ em dưới 6 tuổi. Được cấp thẻ miễn phí. Thẻ thường được cấp qua thủ tục liên thông khi đăng ký khai sinh, hoặc theo danh sách xã lập.
Hộ nghèo, người có công, một số đối tượng bảo trợ xã hội. Nhà nước đóng toàn bộ. Danh sách do xã lập theo kết quả rà soát hằng năm và theo hồ sơ chính sách.
Hộ cận nghèo. Được hỗ trợ một phần lớn mức đóng theo quy định; thành phố có thể hỗ trợ thêm phần còn lại. TP Hồ Chí Minh áp dụng chuẩn nghèo, cận nghèo riêng của thành phố, cao hơn chuẩn quốc gia, nên nhiều hộ ở xã thuộc diện này.
Hộ làm nông, lâm, ngư, diêm nghiệp có mức sống trung bình. Luật Bảo hiểm y tế quy định nhà nước hỗ trợ một phần tiền đóng cho nhóm này. Hộ làm muối, nuôi tôm, đánh bắt trên sông ở An Thới Đông có thể thuộc diện nếu được xác định đúng tiêu chí; hỏi xã về việc rà soát, xác nhận hộ có mức sống trung bình.
Học sinh, sinh viên. Tham gia qua nhà trường, được nhà nước hỗ trợ một phần. Không cần mua theo hộ gia đình cho thành viên đã có thẻ học sinh.
Người cao tuổi hưởng trợ cấp xã hội. Được nhà nước đóng bảo hiểm y tế theo quy định. Người có lương hưu thì có thẻ từ nguồn bảo hiểm xã hội.
Bảo hiểm xã hội tự nguyện: lương hưu cho người làm nghề tự do
Diêm dân, người nuôi tôm, người đánh bắt trên sông Soài Rạp làm việc cả đời mà không có lương hưu, nếu không tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện. Đây là loại bảo hiểm do người lao động tự đóng theo mức thu nhập tự chọn, với mức sàn theo quy định, và được nhà nước hỗ trợ một phần tiền đóng, cao hơn với người thuộc hộ nghèo, cận nghèo.
Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024, có hiệu lực từ ngày 1/7/2025, giảm số năm đóng tối thiểu để được hưởng lương hưu xuống còn 15 năm. Điều này mở cơ hội cho người ngoài bốn mươi, năm mươi tuổi ở xã bắt đầu tham gia mà vẫn kịp đủ năm. Luật mới cũng bổ sung chế độ thai sản cho người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện, có ích cho phụ nữ trẻ làm nghề tự do.
Đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện linh hoạt: có thể đóng hằng tháng, ba tháng, sáu tháng, mười hai tháng một lần, hoặc đóng một lần cho nhiều năm về sau. Với nghề muối, tôm có thu nhập theo vụ, đóng theo năm sau vụ thu hoạch là cách nhiều hộ chọn. Đăng ký qua đại lý thu ở xã, bưu điện, hoặc ứng dụng của bảo hiểm xã hội.
Người đã từng đi làm công nhân có bảo hiểm xã hội bắt buộc vài năm rồi về quê làm muối, nuôi tôm thì không nên rút bảo hiểm xã hội một lần. Thời gian đã đóng được cộng dồn với thời gian đóng tự nguyện sau này để tính đủ năm hưởng lương hưu. Rút một lần là xoá sạch quãng thời gian đó, và luật mới đã siết lại các trường hợp được rút.
So sánh nhanh các khoản an sinh hay hỏi
Bảng dưới giúp phân biệt các khoản thường bị nhầm. Mức tiền và điều kiện chi tiết do văn bản hiện hành quy định:
| Khoản | Dành cho | Làm hồ sơ ở đâu |
|---|---|---|
| Bảo hiểm y tế hộ gia đình | Thành viên hộ chưa có thẻ ở nhóm khác | Đại lý thu bảo hiểm xã hội ở xã, bưu điện, ứng dụng |
| Bảo hiểm xã hội tự nguyện | Người lao động không có hợp đồng lao động, từ đủ 15 tuổi | Đại lý thu, bưu điện, ứng dụng bảo hiểm xã hội |
| Trợ cấp hưu trí xã hội | Người cao tuổi không có lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội hằng tháng, đủ điều kiện theo luật | UBND xã |
| Trợ cấp xã hội cho người khuyết tật, trẻ mồ côi, đối tượng bảo trợ | Theo tiêu chí bảo trợ xã hội | UBND xã |
| Hỗ trợ hộ nghèo, cận nghèo của thành phố | Hộ có tên trong danh sách rà soát hằng năm | UBND xã, ban giảm nghèo ở ấp |
| Chế độ người có công | Người có công và thân nhân theo pháp lệnh | UBND xã tiếp nhận, chuyển cơ quan chuyên môn |
Trợ cấp hưu trí xã hội theo luật mới thay cho trợ cấp tuổi già trước đây, với độ tuổi được hưởng hạ xuống so với trước. Người già trong nhà chưa có khoản nào thì nên hỏi xã ngay; hồ sơ không phức tạp.
Rà soát hộ nghèo, cận nghèo: những điều nên biết
Hằng năm, xã tổ chức rà soát hộ nghèo, hộ cận nghèo theo chuẩn của thành phố. Kết quả rà soát quyết định nhiều chính sách đi kèm, từ bảo hiểm y tế đến vay vốn. Vài điều nên biết:
- Chuẩn nghèo của TP Hồ Chí Minh xét cả thu nhập và mức độ thiếu hụt các dịch vụ xã hội cơ bản như việc làm, y tế, giáo dục, nhà ở, nước sạch, thông tin.
- Rà soát làm theo trình tự: hộ tự khai hoặc được ban giảm nghèo ở ấp khảo sát, bình xét ở ấp, xã tổng hợp, niêm yết công khai, rồi mới công nhận.
- Hộ thấy mình đủ điều kiện mà chưa được đưa vào danh sách có thể đề nghị với ban giảm nghèo ấp hoặc UBND xã trong thời gian rà soát.
- Thoát nghèo, thoát cận nghèo không có nghĩa là mất hết hỗ trợ ngay: nhiều chính sách tiếp tục hỗ trợ hộ mới thoát nghèo trong một thời gian nhất định.
- Khai đúng hoàn cảnh. Khai thấp để được vào danh sách làm mất suất của hộ khó khăn thật sự và có thể bị đưa ra khỏi danh sách khi phát hiện.
Khi đi khám chữa bệnh xa nhà
Với người An Thới Đông, bệnh nặng thường phải lên bệnh viện trong nội thành. Mang theo thẻ bảo hiểm y tế, hoặc dùng ứng dụng định danh điện tử có tích hợp thông tin bảo hiểm y tế thay cho thẻ giấy ở các cơ sở đã chấp nhận. Giữ giấy chuyển viện nếu có, cùng các kết quả xét nghiệm, đơn thuốc của lần khám trước.
Trường hợp cấp cứu, người bệnh được khám chữa bệnh ở bất kỳ cơ sở nào và vẫn được bảo hiểm y tế thanh toán theo quy định. Đừng để chuyện tuyến, thẻ làm chậm việc đưa người bệnh đi cấp cứu; giấy tờ có thể bổ sung sau.
Người cao tuổi đi khám định kỳ bệnh mạn tính như cao huyết áp, tiểu đường nên hỏi trạm y tế xã về việc quản lý bệnh và cấp thuốc tại trạm, nếu trạm có thực hiện. Như vậy đỡ được những chuyến đi xa chỉ để lấy thuốc hằng tháng, nhất là mùa mưa, khi đường Rừng Sác ướt trơn và triều cường làm ngập nhiều đoạn.
Tai nạn khi đi sông, đi rừng: những khoản có thể nhận
Nghề trên sông nước có rủi ro riêng: lật xuồng khi nước ròng mạnh, trượt ngã trên bờ vuông trơn, bị thương khi cào muối dưới nắng gắt, rắn cắn khi đi rừng. Người có bảo hiểm y tế được thanh toán chi phí khám chữa bệnh theo quy định, kể cả khi điều trị dài ngày. Với người làm thuê có hợp đồng lao động, tai nạn trong giờ làm việc còn được xem xét theo chế độ tai nạn lao động.
Người làm nghề tự do không có bảo hiểm tai nạn lao động bắt buộc, nhưng có thể mua bảo hiểm tai nạn con người tự nguyện của các doanh nghiệp bảo hiểm, phí không cao. Với ngư dân đánh bắt, một số chương trình của nhà nước hoặc của tổ chức đoàn thể từng hỗ trợ mua bảo hiểm cho thuyền viên; hỏi chi hội nông dân, hội nghề cá ở xã xem có chương trình nào đang áp dụng.
Khi có người mất do tai nạn trên sông, ngoài thủ tục khai tử, gia đình thuộc diện chính sách có thể được hỗ trợ mai táng, hỗ trợ đột xuất theo quy định trợ giúp xã hội. Báo trưởng ấp và UBND xã để được hướng dẫn hồ sơ.
Câu hỏi thường gặp
Hộ làm muối ở Lý Nhơn cũ có được hỗ trợ tiền mua bảo hiểm y tế không?
Hộ làm nông, lâm, ngư, diêm nghiệp có mức sống trung bình được nhà nước hỗ trợ một phần tiền đóng theo Luật Bảo hiểm y tế, nếu được xác định đúng tiêu chí. Hộ cận nghèo được hỗ trợ nhiều hơn. Hỏi UBND xã về việc rà soát, xác nhận.
Năm mươi tuổi mới bắt đầu đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện có kịp lương hưu không?
Theo Luật Bảo hiểm xã hội 2024 có hiệu lực từ 1/7/2025, số năm đóng tối thiểu để hưởng lương hưu là 15 năm. Người bắt đầu ở tuổi năm mươi vẫn có thể đủ năm đóng trước hoặc quanh tuổi nghỉ hưu, và có thể đóng một lần cho những năm còn thiếu theo quy định.
Mua bảo hiểm y tế hộ gia đình có bắt buộc mua cho cả nhà không?
Theo nguyên tắc tham gia theo hộ, các thành viên trong hộ chưa có thẻ ở nhóm khác cùng tham gia, và mức đóng giảm dần từ người thứ hai trở đi. Thành viên đã có thẻ qua chỗ làm, trường học hay chính sách thì không phải mua thêm.
Ông bà trong nhà không có lương hưu thì có trợ cấp gì không?
Người cao tuổi không có lương hưu hoặc trợ cấp bảo hiểm xã hội hằng tháng có thể được hưởng trợ cấp hưu trí xã hội khi đủ tuổi và điều kiện theo luật, kèm thẻ bảo hiểm y tế do nhà nước đóng. Làm hồ sơ tại UBND xã An Thới Đông.
Thẻ bảo hiểm y tế đăng ký ban đầu ở xã có dùng khi khám ở bệnh viện nội thành được không?
Được, với mức hưởng tuỳ trường hợp đúng tuyến, chuyển tuyến hay tự đi khám theo quy định hiện hành. Cấp cứu thì được khám ở bất kỳ đâu. Mang thẻ hoặc dùng ứng dụng định danh điện tử, giữ giấy chuyển viện nếu có.
Đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện ở đâu cho tiện với người ở xã?
Bạn có thể đăng ký và đóng qua đại lý thu của cơ quan bảo hiểm xã hội ở xã, tại bưu điện, hoặc qua ứng dụng của bảo hiểm xã hội trên điện thoại. Có thể chọn đóng theo tháng, quý, năm, phù hợp với thu nhập theo vụ muối, vụ tôm.