Với nhiều người ở xã An Thới Đông làm việc trong nội thành, ở khu công nghiệp, nhà hàng, bến cảng hay làm ca đêm, chuyện chạy xe máy về nhà lúc trời đã tối hẳn qua đường Rừng Sác là việc hằng ngày, không phải chuyến phiêu lưu. Cái khó không nằm ở con đường, vốn thẳng và quen, mà nằm ở người lái: mệt sau ca làm, buồn ngủ trên đoạn đường dài đều đều, mắt khó nhìn khi xe ngược chiều bật đèn pha.
Bài này gom những kinh nghiệm chung của người đi về khuya, viết cho người trong xã và người mới nhận việc ở thành phố mà vẫn ở lại xã. Bài không thay cho luật giao thông; các quy định về đèn, tốc độ, nồng độ cồn vẫn là điều phải tuân thủ trước tiên.
Vì sao đường Rừng Sác ban đêm khác hẳn ban ngày
Ban ngày, đường Rừng Sác là con đường thẳng, rộng, hai bên rừng xanh, chạy thoải mái. Ban đêm, cũng con đường ấy trở thành một dải tối dài, nhiều đoạn không có đèn đường, hai bên là bức tường cây đen. Mắt người lái chỉ còn bám vào vùng sáng của đèn xe và vạch sơn trên mặt đường. Khoảng cách và tốc độ trở nên khó ước lượng; một chiếc xe đạp không đèn, một con chó, một cành cây gãy hiện ra rất gần mới thấy.
Thêm vào đó là nhịp giao thông khác. Buổi tối có xe tải chở hàng, xe khách chạy nhanh về phía biển hoặc về phía phà, ánh đèn pha chói rọi thẳng vào mắt. Gần các xóm mặt lộ, người dân đi bộ, ngồi quán nước ven đường, trẻ con chạy qua đường. Đến khuya hẳn thì đường vắng, và chính lúc vắng là lúc người lái dễ tăng ga, dễ lơ đễnh và dễ ngủ gật.
Đường nhánh rẽ vào xã còn tối hơn. Đường liên ấp ven rạch có khúc quanh, có cầu nhỏ, có đoạn mép sát nước, ít đèn. Người đi về khuya quen đường thì đỡ, nhưng chỉ cần mệt, mất tập trung một nhịp là bánh xe trượt khỏi mép bê tông.
Chuẩn bị xe cho những chuyến về đêm
Đèn trước phải sáng và chỉnh đúng góc. Đèn chiếu quá thấp thì không thấy xa, chiếu quá cao thì làm loá xe ngược chiều. Nhờ thợ chỉnh lại góc đèn khi thay bóng hoặc sau khi xe bị va chạm. Không gắn thêm đèn trợ sáng chói loá trái quy định.
Đèn sau, đèn phanh và tấm phản quang phải còn. Trên đường tối, người phía sau thấy bạn chủ yếu nhờ đèn hậu và phản quang. Đèn hậu cháy hay mặt đèn bị bùn che kín là rủi ro bị tông từ phía sau.
Lốp và phanh tốt. Đường tối, phát hiện chướng ngại muộn, nên phanh phải ăn và lốp phải còn gai. Lốp mòn trên mặt đường ướt sương đêm hoặc dính bùn rất dễ trượt.
Đổ xăng từ nội thành. Về khuya, cây xăng dọc đường có thể đã đóng hoặc thưa. Người đi ca đêm có thói quen đổ đầy bình trước khi rời nội thành hoặc khi còn ở gần phà.
Áo phản quang hoặc áo sáng màu. Một chiếc áo khoác có dải phản quang làm người lái nổi bật hơn nhiều trong ánh đèn xe khác. Áo mưa sáng màu cũng giúp được trong những đêm mưa.
Buồn ngủ trên đường: kẻ thù lớn nhất của người đi ca
Người làm ca đêm, ca gãy hoặc tăng ca thường lên xe khi cơ thể đã mỏi. Đường Rừng Sác thẳng, ít khúc cua, ít đèn, tiếng máy đều đều: đó là điều kiện dễ ngủ gật nhất. Nhiều người kể lại cảm giác "giật mình thấy xe đã lệch sang làn bên kia" mà không nhớ mình đã chạy qua đoạn vừa rồi thế nào. Đó là những giây ngủ gật ngắn, rất nguy hiểm vì người lái không biết mình vừa ngủ.
Dấu hiệu nên dừng lại gồm: ngáp liên tục, mắt nặng, đầu gật, không nhớ vừa đi qua đâu, xe tự nhiên chạy lệch hoặc chậm nhanh thất thường. Lúc đó, cách duy nhất có tác dụng thật là dừng xe ở chỗ an toàn có đèn, có người, nghỉ một lúc. Mở to nhạc, rửa mặt, uống nước tăng lực chỉ đẩy lùi cơn buồn ngủ được rất ngắn.
Người đi ca lâu năm thường tự đặt luật riêng: không về ngay sau ca dài nếu thấy quá mệt, nằm nghỉ một lúc ở chỗ làm; ăn nhẹ trước khi về, không ăn quá no; nếu có người cùng xã làm cùng giờ thì đi chung, chạy hai xe trước sau để để ý nhau. Có người chọn ngủ lại thành phố những đêm tăng ca quá khuya, về vào sáng hôm sau khi trời đã sáng.
Trình tự một chuyến về khuya an toàn
Đây là trình tự gom từ kinh nghiệm chung của người đi về khuya trên các tuyến ngoại thành, áp vào đường từ nội thành về An Thới Đông.
- Trước khi rời chỗ làm, tự hỏi mình có đủ tỉnh để chạy hết quãng đường không; mệt quá thì nghỉ hoặc ngủ lại.
- Nhắn cho người nhà giờ dự kiến về và đường đi; nếu về trễ hơn nhiều, người nhà biết mà gọi hỏi.
- Đổ xăng, kiểm tra đèn trước, đèn sau trước khi ra khỏi nội thành.
- Qua phà: tranh thủ đứng nghỉ, uống chút nước, vận động tay chân; không ngồi lì trên xe ngủ gà ngủ gật.
- Trên đường Rừng Sác: giữ tốc độ vừa phải, đi đúng làn, dùng đèn chiếu gần khi có xe ngược chiều, chuyển đèn chiếu xa khi đường vắng và không có xe phía trước.
- Gần các xóm mặt lộ, giảm tốc vì có người đi bộ, quán ven đường, xe ra vào từ đường nhánh.
- Rẽ vào đường làng: giảm hẳn tốc độ, để ý khúc quanh, cầu nhỏ và mép rạch; đây là đoạn cuối, đừng vội.
- Về tới nhà, báo một tiếng cho người đang chờ.
Những tình huống ban đêm thường gặp và cách ứng xử
Bảng dưới không phải hướng dẫn chính thức, chỉ là cách người đi lâu năm thường làm.
| Tình huống | Nguy cơ | Cách ứng xử |
|---|---|---|
| Xe ngược chiều bật đèn pha chói | Loá mắt vài giây, mất hướng | Giảm tốc, nhìn về mép phải mặt đường, không nhìn thẳng vào đèn, giữ thẳng tay lái |
| Xe đạp, người đi bộ không đèn | Thấy quá muộn | Chạy chậm gần xóm, để ý bóng người bên lề, bấm còi nhẹ từ xa |
| Thú nuôi chạy qua đường | Phanh gấp gây té | Giữ tốc độ vừa để còn kịp phanh đều hai bánh |
| Mưa đêm, mặt đường ướt | Trượt bánh, tầm nhìn kém | Mặc áo mưa sáng màu, giảm tốc, giữ khoảng cách xa hơn |
| Xe hỏng giữa đoạn rừng | Đứng giữa đường tối | Dắt xe sát lề, bật đèn hoặc đèn điện thoại, gọi người nhà, người quen hoặc đơn vị cứu hộ |
Điểm chung của mọi tình huống: tốc độ thấp hơn cho bạn thêm thời gian phản ứng. Ban đêm, chênh lệch vài cây số một giờ không làm bạn về nhà sớm hơn bao nhiêu, nhưng có thể quyết định một cú phanh kịp hay không kịp.
Đoạn qua phà lúc tối: tranh thủ nghỉ, đừng tranh giành
Với người đi về khuya, chuyến phà Bình Khánh là quãng nghỉ duy nhất giữa hai đoạn đường dài. Tận dụng nó: xuống xe đứng cạnh, uống nước, vận động vai cổ, rửa mặt nếu có chỗ. Nhiều người lại làm ngược: ngồi lì trên xe, cúi đầu xem điện thoại, có khi chợp mắt; lúc phà cập bờ, đầu óc vẫn còn lơ mơ mà phải chạy ngay vào dòng xe đang đổ ra.
Lúc lên xuống phà buổi tối, ánh sáng ở cầu dẫn không đều, mặt cầu có khi ướt. Người vội về hay rồ ga để ra trước, chen sát nhau. Mất vài giây chờ người khác ra trước không làm bạn về trễ hơn đáng kể, nhưng giúp tránh va quẹt ở chỗ mà ai cũng đang mệt. Sau khi ra khỏi bến, đoạn đầu đường Rừng Sác phía Bình Khánh còn đông nhà, đông quán; giữ tốc độ vừa cho tới khi đường thưa hẳn.
Một bộ đồ nhỏ nên để sẵn trong cốp xe người đi ca
Không cần nhiều, nhưng có sẵn thì những đêm trục trặc đỡ hơn rất nhiều. Danh sách gom từ kinh nghiệm của người đi đường xa ban đêm.
- Áo mưa sáng màu, loại liền hoặc bộ rời, đủ che kín người.
- Đèn pin nhỏ hoặc đèn đội đầu, để xem xe hỏng, để người khác thấy mình khi đứng bên lề.
- Sạc dự phòng và dây sạc điện thoại.
- Chai nước nhỏ và chút đồ ăn nhẹ như bánh, kẹo cho lúc tụt sức.
- Băng gạc, nước muối sinh lý, vài miếng băng cá nhân.
- Một ít tiền mặt lẻ cho quán nước, tiệm vá xe.
- Một tờ giấy ghi số điện thoại người nhà, phòng khi điện thoại hết pin hoặc hỏng.
Người đi ca lâu năm còn có một thói quen nữa: biết vài điểm dừng quen trên đường, như quán nước mở khuya, cây xăng, nhà người quen ở xóm mặt lộ, để có chỗ ghé khi cần nghỉ hay khi xe trục trặc.
Phụ nữ đi làm về khuya: những lưu ý thêm
Nhiều phụ nữ trong xã làm công nhân, phục vụ nhà hàng, bán hàng ở trung tâm thương mại và phải về khuya. Ngoài những điều chung về xe và sức khoẻ, các chị em đi lâu năm thường có thêm vài thói quen: hẹn đi cùng đồng nghiệp ở xã hoặc ở Bình Khánh tới tận ngã rẽ; chia sẻ vị trí trực tiếp trên điện thoại cho người nhà trong lúc chạy; không dừng lại ở đoạn rừng vắng nếu có người lạ vẫy xe, mà chạy tiếp tới chỗ có đèn, có quán, có nhà dân rồi mới tính.
Gia đình cũng có thể làm phần của mình: chồng, con hoặc anh em ra đón ở đầu đường làng những đêm quá khuya; giữ điện thoại mở để nghe máy khi người đi làm gọi về. Ở nông thôn, một cuộc gọi đúng lúc hay một người đứng chờ ở đầu ngõ có khi là chỗ dựa lớn nhất cho người đi làm xa.
Nhậu xong không lái, mệt quá không lái
Ở các xã ven đô, tiệc tùng sau giờ làm, đám tiệc trong xóm là chuyện thường. Luật giao thông cấm điều khiển xe khi trong người có nồng độ cồn, và trên đường Rừng Sác tối, chỉ một chút men cũng làm phản xạ chậm đi rõ rệt. Người trong xã có thói quen tốt cần giữ: ai uống thì để người không uống chở, hoặc ngủ lại nhà người quen, sáng mai về.
Cũng như vậy với mệt. Một người vừa xong ca mười hai tiếng không khác mấy người vừa uống rượu về mặt phản xạ. Gia đình có người đi làm ca nên bàn với nhau: những đêm quá khuya, quá mệt thì người nhà có thể ra đón ở một mốc, hoặc người đi làm ngủ lại, đừng cố về cho bằng được.
Với người trẻ mới đi làm, những chuyến về khuya đầu tiên thường là lúc chủ quan nhất: chạy nhanh vì đường vắng, đeo tai nghe nghe nhạc, vừa chạy vừa nhìn điện thoại. Cha mẹ ở xã nên nói thẳng với con những điều này, và đôi khi điều có ích nhất là một cuộc gọi hỏi "về tới đâu rồi" đúng lúc.
Câu hỏi thường gặp
Đường Rừng Sác ban đêm có đèn đường không?
Có đoạn có đèn, nhất là gần khu dân cư và các xóm mặt lộ, nhưng nhiều đoạn qua rừng không có hoặc rất thưa. Người lái phải dựa vào đèn xe là chính. Vì vậy đèn trước, đèn sau và phản quang của xe cần luôn ở tình trạng tốt nếu thường xuyên đi về ban đêm.
Phà Bình Khánh có chạy ban đêm không?
Phà Bình Khánh phục vụ một vùng đông dân nên thường có chuyến cả vào buổi tối, nhưng tần suất và giờ chạy có thể khác ban ngày và thay đổi theo từng thời điểm. Người đi ca nên hỏi thông báo tại bến hoặc trên kênh chính thức về giờ chạy hiện hành, đặc biệt các chuyến khuya.
Gặp xe hỏng giữa rừng ban đêm thì làm gì?
Dắt xe sát vào lề, ra khỏi làn chạy, bật đèn xe hoặc đèn điện thoại để xe khác thấy. Gọi người nhà, người quen ở xã hoặc dịch vụ cứu hộ. Nếu ở gần xóm mặt lộ, dắt tới nhà dân hoặc quán còn mở để chờ, đừng đứng lâu giữa đoạn đường tối.
Có nên đi một mình về khuya không?
Nhiều người vẫn đi một mình hằng ngày và an toàn, nhưng có người đi cùng hoặc đi hai xe với người cùng xã thì tốt hơn, nhất là với người mới đi làm và phụ nữ. Ít nhất hãy báo giờ về và giữ điện thoại có pin để người nhà liên lạc được.
Đeo tai nghe nghe nhạc khi chạy xe ban đêm cho đỡ buồn ngủ được không?
Không nên. Tai nghe làm mất khả năng nghe còi, nghe tiếng xe phía sau, và khiến người lái sao nhãng. Nghe nhạc không làm hết buồn ngủ thật sự. Buồn ngủ thì dừng ở chỗ an toàn để nghỉ là cách duy nhất có tác dụng.
Mắt kém khi đi đêm có nên đeo kính không?
Nếu thấy nhìn mờ, loá nhiều khi đi đêm, nên đi khám mắt để biết có cần đeo kính đúng độ không. Không tự mua kính màu, kính chống loá trôi nổi để đeo khi chạy đêm, vì kính tối màu làm giảm tầm nhìn. Giữ kính chắn gió mũ bảo hiểm sạch cũng giúp nhìn rõ hơn.