Mở điểm sinh thái hay vài phòng nghỉ nhỏ ở An Thới Đông là làm được, nhưng điều kiện nằm ở ba chỗ người ta hay xem nhẹ: đất có được phép xây công trình phục vụ khách hay không, cơ sở có đủ điều kiện lưu trú, an ninh trật tự, phòng cháy hay không, và việc cho khách xuống xuồng, ra bãi bồi có an toàn và đúng quy định hay không. Thêm vào đó là bài toán khách: phần đông người đến vùng Cần Giờ đi về trong ngày, khách ở lại đêm trong một xã ven sông còn ít.
Bài này nhìn việc làm du lịch nhỏ từ góc người kinh doanh trong xã: nhà vườn cho khách câu cá, ăn tôm cua tại vuông, đi xuồng trong rạch, nghỉ trưa, ngủ lại vài đêm. Không phải cẩm nang tham quan Vàm Sát (đã có trong mục khác của trang), không nêu giá, không tư vấn mua bán đất. Mọi điều về pháp luật chỉ ở mức nguyên lý; trước khi làm cần hỏi UBND xã và các cơ quan chuyên ngành.
Khách nào đến An Thới Đông, và họ cần gì
Người đến xã thường thuộc vài nhóm. Nhóm thứ nhất đi Vàm Sát xem rừng, đầm dơi, tháp quan sát, rồi về trong ngày; họ cần chỗ ăn trưa, nghỉ chân, nhà vệ sinh sạch. Nhóm thứ hai là gia đình, nhóm bạn từ nội thành muốn một ngày ở quê: câu cá, bắt cua, ăn tôm vừa vớt từ vuông, nằm võng dưới tán dừa nước. Nhóm thứ ba ít hơn, là người thích chụp ảnh ruộng muối, chim, rừng ngập mặn, muốn ngủ lại để có buổi sáng sớm và buổi chiều tà.
Mỗi nhóm cần một thứ khác. Khách trong ngày cần nhanh, sạch, giá rõ. Khách trải nghiệm cần hoạt động có người hướng dẫn và an toàn. Khách ngủ lại cần phòng sạch, ít muỗi, có nước ngọt đủ dùng, yên tĩnh ban đêm. Ở một xã mà nước ngọt mùa khô có lúc thiếu, muỗi nhiều vào mùa mưa, điện có lúc chập chờn, chuẩn bị cho khách ngủ lại khó hơn nhiều so với đón khách trong ngày.
Hiểu rõ mình đón nhóm khách nào giúp đầu tư đúng. Nhiều người mở điểm sinh thái bằng cách xây ngay vài phòng nghỉ, trong khi thứ khách cần nhất trong năm đầu lại là một mái che rộng, nhà vệ sinh tử tế và bữa ăn ngon từ hải sản tại chỗ.
Đất: câu hỏi đầu tiên, không phải câu cuối cùng
Đất rừng phòng hộ. Phần lớn diện tích rừng ở phía nam xã, phía Vàm Sát, thuộc rừng phòng hộ do nhà nước quản lý, có hộ nhận khoán bảo vệ. Hộ nhận khoán giữ rừng không có nghĩa là được xây nhà nghỉ trong rừng. Mọi hoạt động du lịch trong rừng phòng hộ phải theo quy định riêng về lâm nghiệp và theo phương án của đơn vị quản lý.
Đất nông nghiệp, đất nuôi trồng thuỷ sản, đất làm muối. Vuông tôm, ruộng muối là đất sản xuất. Dùng một phần cho khách câu cá, xem làm muối là hoạt động gắn với sản xuất, nhưng xây phòng nghỉ, nhà hàng kiên cố trên đất này thì phải được phép chuyển mục đích hoặc thuộc trường hợp được xây công trình phục vụ sản xuất theo quy định. Tự ý xây là vi phạm và có thể bị buộc tháo dỡ.
Đất ở. Đất ở có giấy chứng nhận là chỗ an toàn nhất để làm phòng nghỉ, quán ăn. Nhiều hộ trong xã có đất ở ven rạch, ven đường, đủ để làm vài phòng cho khách.
Đất thuê, đất mượn. Thuê vuông, thuê đất của người khác để làm du lịch phải có hợp đồng rõ ràng về thời hạn, mục đích sử dụng, ai chịu trách nhiệm xin phép. Nhiều tranh chấp ở vùng ven đô bắt đầu từ việc người thuê xây công trình rồi chủ đất đòi lại.
Những giấy tờ và điều kiện thường gặp
Bảng tóm tắt các nhóm điều kiện khi kinh doanh lưu trú và dịch vụ du lịch nhỏ. Tên gọi văn bản, mẫu hồ sơ và cơ quan tiếp nhận có thể thay đổi; dùng bảng như danh sách để hỏi, không phải để làm theo nguyên văn.
| Nhóm | Nội dung chính | Hỏi ở đâu |
|---|---|---|
| Đăng ký kinh doanh | Hộ kinh doanh hoặc công ty, ngành lưu trú, ăn uống, dịch vụ du lịch | Bộ phận một cửa UBND xã hoặc Sở Tài chính TP |
| Lưu trú du lịch | Theo Luật Du lịch, homestay là nhà ở có phòng cho khách thuê; phải đáp ứng điều kiện tối thiểu về cơ sở vật chất và dịch vụ, thông báo khi bắt đầu hoạt động | Cơ quan quản lý du lịch của thành phố |
| An ninh trật tự | Kinh doanh lưu trú là ngành phải có giấy chứng nhận đủ điều kiện về an ninh, trật tự; khai báo lưu trú cho khách | Công an xã |
| Phòng cháy chữa cháy | Điều kiện về lối thoát, thiết bị chữa cháy, điện an toàn; nhà mái lá, vách gỗ cần chú ý đặc biệt | Công an xã, cơ quan cảnh sát phòng cháy |
| An toàn thực phẩm | Nếu nấu ăn cho khách: nguồn nước, dụng cụ, người chế biến, nguồn gốc hải sản | Cơ quan y tế, an toàn thực phẩm |
| Phương tiện thuỷ | Xuồng, ghe chở khách phải đăng ký, đăng kiểm theo quy định; người lái có bằng hoặc chứng chỉ phù hợp; đủ áo phao | Cơ quan đường thuỷ nội địa, công an xã |
Nhìn bảng sẽ thấy một điểm sinh thái nhỏ cũng chạm tới năm sáu cơ quan. Cách làm đỡ mệt là bắt đầu bằng phần ít rủi ro nhất: đón khách trong ngày, ăn uống, câu cá trên vuông nhà, rồi mới làm phòng nghỉ và xuồng chở khách khi đã đủ điều kiện.
An toàn sông nước: phần không được làm qua loa
Cái làm nên sức hút của An Thới Đông cũng là cái nguy hiểm nhất với khách lạ: sông Soài Rạp rộng, nước chảy xiết khi triều rút; rạch rừng hẹp, đáy bùn sâu; bãi bồi trông như đất mà bước xuống là lún tới đầu gối. Người trong xã lớn lên với những điều đó, còn khách từ thành phố thì không.
Điểm sinh thái nào cho khách xuống xuồng phải có áo phao cho từng người và bắt mặc, không để khách tự chèo khi chưa quen, không chở quá số người, không đi khi trời giông hoặc khi nước chảy mạnh. Người lái xuồng phải là người thạo rạch, biết giờ nước lớn ròng. Với trẻ em, người lớn tuổi, người không biết bơi, nên có quy định riêng và giải thích rõ trước khi đi.
Vuông tôm cũng có nguy hiểm: bờ vuông hẹp, trơn khi mưa; cống bọng có dòng nước hút mạnh khi mở. Khách câu cá, bắt cua nên được chỉ chỗ đứng an toàn và có người trông. Bãi bồi ven sông thì tốt nhất không cho khách tự xuống. Ngoài nước, còn chuyện muỗi, côn trùng, nắng gắt trên ruộng muối: chuẩn bị nước uống, chỗ râm, thuốc chống muỗi, và biết cơ sở y tế gần nhất để đưa khách tới khi có chuyện.
Lượng khách thật và dòng tiền theo mùa
Nhiều người nhìn lượng xe đổ về Cần Giờ cuối tuần và nghĩ khách sẽ ghé nhiều. Thực tế, phần lớn khách đi thẳng xuống biển 30/4 hoặc các khu du lịch lớn, chỉ một phần nhỏ rẽ vào An Thới Đông, Vàm Sát. Ngày thường trong tuần rất vắng; mùa mưa còn vắng hơn.
Vì vậy dòng tiền của điểm sinh thái nhỏ trong xã thường dồn vào cuối tuần, ngày lễ, mùa khô. Những tháng còn lại phải có nguồn thu khác: vuông tôm vẫn nuôi, ruộng muối vẫn làm, quán vẫn bán cho người trong vùng. Mô hình bền nhất ở các vùng quê tương tự là du lịch đi kèm sản xuất, không thay cho sản xuất.
Một cách thu hút khách đều hơn là làm việc với trường học, nhóm học sinh đi trải nghiệm, câu lạc bộ chụp ảnh, nhóm đạp xe. Những nhóm này đặt trước, đi ngày thường, nhưng đòi hỏi an toàn và tổ chức chặt chẽ hơn. Ai muốn biết trong xã đã có những đơn vị nào làm dịch vụ ăn uống, lưu trú có đăng ký có thể tra danh bạ doanh nghiệp của trang.
Những gì khách thật sự nhớ về một ngày ở xã
Hỏi những người từng đến các điểm sinh thái nhỏ ở vùng ven sông, điều họ nhắc lại thường không phải công trình mà là trải nghiệm. Gợi ý dưới đây dựa trên đặc điểm riêng của An Thới Đông:
- Bữa ăn từ tôm, cua, cá kèo, ba khía của chính vuông nhà, nấu theo kiểu nhà quê, không cầu kỳ.
- Được xem người làm muối cào muối lúc chiều, nghe kể về một mùa muối, thay vì chỉ đứng chụp ảnh.
- Đi xuồng chậm trong rạch dừa nước, nghe tiếng chim, thấy cá thòi lòi trên bãi bùn khi nước ròng.
- Ngồi bờ Soài Rạp lúc chiều, nhìn tàu ghe ngược xuôi, nghe chủ nhà kể chuyện con nước.
- Một chỗ nghỉ trưa mát, sạch, có nước ngọt tắm rửa sau khi lội bùn.
- Chủ nhà thật thà về những gì có và không có, không hứa những thứ vùng này không có.
Không cái nào trong danh sách cần vốn lớn. Thứ cần là thời gian của chủ nhà, sự chuẩn bị kỹ về an toàn và vệ sinh, và tôn trọng nhịp sống của hàng xóm: không mở nhạc lớn ban đêm, không để khách đi lạc vào vuông, ruộng của nhà khác.
Đi từng bước: từ đón khách trong ngày tới cho ngủ lại
Các điểm sinh thái nhỏ trụ được lâu ở những vùng quê tương tự thường không mở một lần đủ mọi thứ mà đi theo từng nấc. Trình tự gợi ý dưới đây giúp vốn và rủi ro tăng dần theo lượng khách thật.
- Năm đầu: đón khách trong ngày theo hẹn trước. Mái che, bàn ghế, nhà vệ sinh sạch, nước ngọt rửa tay chân, bữa ăn từ hải sản của vuông nhà. Đăng ký hộ kinh doanh ăn uống, giữ vệ sinh thực phẩm.
- Thêm hoạt động gắn với sản xuất: câu cá trên vuông, xem cào muối, bắt cua có người hướng dẫn. Lập quy tắc an toàn, có áo phao, chỉ chỗ đứng.
- Khi có khách quay lại và khách đặt trước đều đặn, mới tính tới xuồng chở khách đi rạch, làm đủ đăng ký, đăng kiểm, người lái có chứng chỉ.
- Sau cùng mới làm phòng nghỉ, trên đất ở hợp pháp, với đủ điều kiện an ninh trật tự, phòng cháy, nước sạch, chống muỗi.
- Mỗi nấc, ghi lại số khách, mùa khách, chi phí, để quyết định có nên đi tiếp hay dừng ở mức vừa sức.
Đi chậm như vậy có vẻ thiệt so với những nơi xây lớn ngay từ đầu, nhưng ở một xã mà khách đến không đều, giữ chi phí cố định thấp chính là cách sống sót qua mùa mưa và những năm du lịch chững lại. Điểm sinh thái nào cũng có thể dừng ở nấc thứ hai mà vẫn có lời, nếu chủ nhà làm kỹ phần ăn uống và trải nghiệm.
Câu hỏi thường gặp
Hộ nhận khoán giữ rừng có được làm du lịch trong rừng không?
Nhận khoán bảo vệ rừng không đồng nghĩa với quyền xây dựng hay kinh doanh du lịch trong rừng phòng hộ. Hoạt động du lịch sinh thái trong rừng phải theo quy định về lâm nghiệp và phương án của đơn vị quản lý rừng; muốn làm cần hỏi đơn vị quản lý và UBND xã.
Có được xây phòng nghỉ trên đất vuông tôm, ruộng muối không?
Đất nuôi trồng thuỷ sản, đất làm muối là đất sản xuất nông nghiệp. Xây công trình kinh doanh lưu trú trên đất này phải được phép chuyển mục đích hoặc thuộc trường hợp pháp luật cho phép. Tự ý xây có thể bị xử phạt và buộc tháo dỡ.
Mở vài phòng cho khách ngủ lại cần những giấy tờ gì?
Thường cần đăng ký kinh doanh, giấy chứng nhận đủ điều kiện về an ninh trật tự, bảo đảm điều kiện phòng cháy, đáp ứng điều kiện tối thiểu của cơ sở lưu trú theo Luật Du lịch và khai báo lưu trú cho khách. Hỏi UBND xã và công an xã để biết thủ tục hiện hành.
Chở khách bằng xuồng trong rạch có cần đăng ký không?
Phương tiện thuỷ dùng chở khách kinh doanh phải đăng ký, đăng kiểm theo quy định về giao thông đường thuỷ nội địa, người điều khiển cần bằng hoặc chứng chỉ phù hợp, và phải có đủ áo phao. Hỏi cơ quan đường thuỷ nội địa về loại phương tiện của mình.
Mùa nào điểm sinh thái ở An Thới Đông đông khách nhất?
Thường là mùa khô, cuối tuần và các ngày lễ, khi đường khô ráo, trời ít mưa và ruộng muối đang vào vụ. Mùa mưa ít khách hơn, ngày thường trong tuần vắng; nên có nguồn thu khác cho những tháng này.
Làm sao để khách không gặp nguy hiểm ở bãi bồi và rạch?
Không cho khách tự xuống bãi bồi, bắt mặc áo phao khi đi xuồng, có người thạo rạch đi kèm, không đi khi trời giông hoặc nước chảy mạnh, chỉ chỗ đứng an toàn trên bờ vuông và biết cơ sở y tế gần nhất để đưa khách tới khi cần.