Nhiều người ở xã An Thới Đông đang làm việc ở nội thành TP Hồ Chí Minh hoặc các khu công nghiệp phía nam thành phố, và mỗi nhà chọn một trong ba cách: chạy đi về mỗi ngày theo đường Rừng Sác và phà Bình Khánh, ở trọ gần chỗ làm trong tuần rồi cuối tuần về, hoặc chuyển hẳn lên phố, để lại nhà cửa ở xã cho cha mẹ. Không cách nào hoàn hảo; mỗi cách đổi một thứ lấy một thứ: thời gian, tiền, sức khoẻ hay thời gian bên gia đình.
Bài này không bàn về đường đi cụ thể, chỗ rẽ, giờ phà — những điều đó thuộc mục đi lại. Ở đây, câu hỏi là cách sắp xếp cuộc sống: mỗi lựa chọn được gì, mất gì, ai hợp với cách nào, và làm sao giữ được sức khoẻ, gia đình khi một nửa đời sống ở xã, một nửa ở phố.
Vì sao người trong xã đi làm phố
Nghề truyền thống của An Thới Đông — muối, tôm, cua, giữ rừng, đánh bắt — nuôi được nhiều gia đình, nhưng thu nhập bấp bênh theo thời tiết, dịch bệnh và giá cả. Lớp trẻ học xong cấp ba, cao đẳng, đại học thường tìm việc có lương ổn định: công nhân ở các khu công nghiệp phía Nhà Bè và phía nam thành phố, nhân viên văn phòng, bán hàng, giao hàng, thợ xây, ngành dịch vụ ở nội thành. Số người đi làm xa như vậy góp phần không nhỏ vào thu nhập của nhiều nhà trong xã.
Cũng có chiều ngược lại: người từ nơi khác đến làm việc ở xã như giáo viên, nhân viên y tế, cán bộ, người làm cho các dự án, các cơ sở sản xuất. Họ đối mặt với câu hỏi tương tự: ở hẳn trong xã hay sống ở phố rồi đi vào làm mỗi ngày. Những cân nhắc bên dưới áp dụng được cho cả hai chiều.
Điều đặc biệt của An Thới Đông so với nhiều xã ven đô khác là con sông phải qua. Muốn vào nội thành, gần như ai cũng phải qua phà Bình Khánh hoặc đi đường vòng xa hơn nhiều. Một chuyến đi không chỉ phụ thuộc vào đoạn đường, mà vào cả khúc sông và hàng xe chờ ở bến. Đó là lý do câu chuyện đi làm phố ở đây phức tạp hơn khoảng cách trên bản đồ cho thấy.
Ba cách sắp xếp, đặt cạnh nhau
Bảng dưới so sánh theo nguyên lý, không có con số cụ thể vì mỗi người ở một chỗ, làm một nơi, giờ giấc khác nhau.
| Cách | Được gì | Mất gì | Thường hợp với |
|---|---|---|---|
| Đi về mỗi ngày | Tối nào cũng ở nhà, ăn cơm với gia đình; không tốn tiền thuê trọ | Nhiều giờ trên đường mỗi ngày, mệt, rủi ro khi chạy sớm và tối qua đường rừng; phụ thuộc phà và thời tiết | Người làm gần phía Nhà Bè, giờ làm linh hoạt, sức khoẻ tốt, có con nhỏ cần về |
| Ở trọ trong tuần, cuối tuần về | Đỡ mệt, nhiều thời gian nghỉ trong tuần, không lo đường đêm | Tiền thuê trọ, ăn uống ở phố; xa gia đình năm ngày; con cái, cha mẹ ít được chăm | Người trẻ chưa có gia đình, người làm ca, người làm xa phía bắc thành phố |
| Chuyển hẳn lên phố, về xã dịp lễ | Gần chỗ làm, nhiều cơ hội học hành, dịch vụ | Chi phí sống ở phố cao hơn; nhà ở xã cho cha mẹ giữ; mất dần nếp quê | Người đã ổn định việc lâu dài, con cái học ở phố |
| Làm việc từ xa hoặc kết hợp | Ở nhà phần lớn thời gian, chỉ đi phố vài ngày mỗi tuần | Phụ thuộc mạng, cần người chủ chấp nhận; ít gặp đồng nghiệp | Nghề làm được qua mạng, có chỗ ở có cáp quang ổn |
Nhiều người trải qua cả ba cách theo từng giai đoạn: thời trẻ ở trọ, có con nhỏ thì đi về mỗi ngày, con lớn đi học xa thì chuyển hẳn hoặc về hẳn. Không cần chọn một lần cho cả đời; chọn cho giai đoạn hiện tại và xem lại khi hoàn cảnh đổi.
Đi về mỗi ngày: giữ sức khoẻ và an toàn
Ngủ đủ là điều kiện tiên quyết. Người đi về mỗi ngày thường dậy rất sớm và về khi trời đã tối. Thiếu ngủ kéo dài làm phản xạ chậm, dễ tai nạn trên đường dài, nhất là đoạn đường thẳng, vắng qua rừng. Ngủ sớm, tránh thức khuya xem điện thoại là việc đầu tiên.
Đi đúng giờ để không phải chạy vội. Chạy nhanh để kịp chuyến phà hay kịp giờ chấm công là lúc dễ xảy ra chuyện. Đi sớm hơn mười lăm, hai mươi phút, chấp nhận chờ ở bến, an toàn hơn nhiều so với phóng nhanh trên đường Rừng Sác.
Xe phải luôn trong tình trạng tốt. Xe chạy đường dài mỗi ngày, lại ở vùng có hơi mặn, cần bảo dưỡng thường xuyên hơn: phanh, lốp, đèn, xích. Hỏng xe giữa đoạn rừng vắng lúc tối rất bất tiện.
Đồ đi đường mùa mưa. Áo mưa bộ, túi chống nước cho điện thoại và giấy tờ, một bộ quần áo khô để ở chỗ làm. Mưa chiều trùng giờ tan làm là chuyện thường; có đồ sẵn đỡ phải đội mưa về.
Có ngày dự phòng. Thoả thuận với chỗ làm về những ngày thời tiết xấu, phà ngưng hoặc triều cường ngập đường, hoặc có một chỗ ngủ tạm ở phố: nhà người thân, phòng trọ chia sẻ với đồng nghiệp. Biết trước mình sẽ ở đâu giúp không phải liều chạy về trong điều kiện nguy hiểm.
Ở trọ trong tuần: giữ kết nối với gia đình
Ở trọ gần chỗ làm giải quyết chuyện mệt mỏi đường xa, nhưng đặt ra chuyện khác: xa nhà năm, sáu ngày mỗi tuần. Với người trẻ độc thân, đây thường là giai đoạn dễ chịu, vừa đi làm vừa học thêm, gặp bạn bè. Với người đã có vợ chồng, con nhỏ, việc xa nhà dài ngày có thể làm việc nhà dồn lên một người, con ít được cha hoặc mẹ kèm cặp.
Những gia đình giữ được nếp tốt thường có vài thói quen giống nhau: gọi video vào giờ cố định mỗi tối, nhất là lúc con học bài; cuối tuần về thì dành thời gian thật cho gia đình, hạn chế mang việc về; chia rõ việc ai lo ở nhà, ai lo khoản tiền nào; cùng nhau đặt mốc khi nào thì thay đổi cách sống, ví dụ khi con vào lớp một hay khi dành dụm đủ một khoản.
Chi phí ở trọ cũng cần tính thật: tiền thuê, điện nước, ăn uống ở phố, tiền đi về cuối tuần. Có người thấy sau khi trừ hết, khoản để dành không nhiều hơn so với làm một việc lương thấp hơn gần nhà. Không có câu trả lời chung; mỗi người nên cộng trừ cụ thể cho trường hợp của mình thay vì chỉ nhìn con số lương.
Khi người trẻ muốn quay về xã
Ngày càng có người trẻ sau vài năm làm ở phố chọn quay về An Thới Đông. Có người về nối nghề nuôi tôm, làm muối của gia đình với cách làm mới học được; có người mở cửa hàng nhỏ, dịch vụ sửa chữa, bán hàng qua mạng đặc sản của vùng; có người làm việc từ xa cho công ty ở phố. Lý do thường là cha mẹ già cần chăm, chi phí sống ở phố cao, hoặc đơn giản là nhớ nếp quê.
Quay về không phải lúc nào cũng dễ. Thu nhập ban đầu có thể thấp hơn, cơ hội thăng tiến ít hơn, bạn bè cùng lứa phần lớn đã đi xa. Những người quay về thành công thường chuẩn bị trước: có một khoản dự phòng cho vài tháng đầu, thử làm song song trước khi bỏ việc ở phố, học thêm kỹ năng cần cho nghề định làm, và tận dụng mối quan hệ đã có ở phố để bán hàng, tìm khách. Mảng mở cơ sở kinh doanh trong xã được bàn kỹ hơn ở mục doanh nghiệp và kinh doanh.
Với người làm nghề truyền thống, kiến thức từ phố như ghi chép sổ sách, dùng điện thoại để theo dõi thời tiết, con nước, giá cả, bán hàng trực tuyến có thể giúp nghề của gia đình bớt bấp bênh. Nhưng cũng cần khiêm tốn học từ người đi trước: con nước, mùa gió, sức chịu của đất và vuông là thứ không có trong sách, người làm nghề lâu năm hiểu rõ hơn ai hết.
Con nhỏ, cha mẹ già: ai ở nhà khi người lớn đi làm phố
Câu hỏi khó nhất của các gia đình có người đi làm phố thường không nằm ở con đường mà ở người ở lại. Khi cả hai vợ chồng cùng đi làm nội thành, việc đưa đón con, chăm cha mẹ già, trông nhà cửa, cho gà vịt ăn dồn lên ông bà hoặc một người thân. Khi chỉ một người đi, người còn lại vừa làm nghề ở xã vừa gánh việc nhà. Nhiều gia đình ở An Thới Đông chọn cách một người đi làm xa có lương ổn định, một người ở nhà làm vuông, làm muối hoặc buôn bán nhỏ, vừa có thu nhập vừa trông được con cái, cha mẹ.
Cách nào cũng cần nói rõ với nhau từ đầu: ai lo khoản nào, ai về khi có việc gấp, cuối tuần dành cho việc gì. Những gia đình hay căng thẳng thường là nơi mọi thứ để ngầm hiểu, đến lúc có người ốm hay con bị điểm kém thì mỗi người nghĩ một kiểu. Một buổi ngồi lại bàn chuyện này mỗi vài tháng giúp cả nhà điều chỉnh kịp khi hoàn cảnh thay đổi.
Giấy tờ và quyền lợi khi làm việc xa nhà
Người ở xã đi làm phố hay gặp vài vướng mắc nhỏ về giấy tờ, nên lưu ý từ đầu:
- Đăng ký tạm trú ở nơi ở trọ theo quy định về cư trú; chủ nhà trọ thường hướng dẫn thủ tục.
- Bảo hiểm y tế qua công ty: hỏi nơi đăng ký khám ban đầu, cân nhắc chọn nơi thuận tiện cho mình.
- Hợp đồng lao động, bảo hiểm xã hội: giữ bản hợp đồng, kiểm tra việc đóng bảo hiểm định kỳ qua ứng dụng chính thức.
- Địa chỉ thường trú sau sáp nhập: hồ sơ xin việc nên ghi theo tên đơn vị hành chính mới, xã An Thới Đông, TP Hồ Chí Minh.
- Khi nghỉ việc về quê, tìm hiểu thủ tục bảo hiểm thất nghiệp, chuyển nơi khám bệnh nếu cần.
Các thủ tục này đều theo quy định hiện hành và có thể thay đổi; khi cần, hỏi bộ phận nhân sự của công ty, cơ quan bảo hiểm xã hội hoặc UBND xã. Chi tiết về cư trú, đổi địa chỉ có ở mục thủ tục hành chính.
Câu hỏi thường gặp
Ở An Thới Đông đi làm nội thành mỗi ngày có được không?
Được, nhiều người đang làm vậy, nhưng tốn nhiều thời gian và sức lực vì quãng đường dài và phải qua phà Bình Khánh. Cách này hợp với người làm gần phía Nhà Bè, giờ giấc linh hoạt và sức khoẻ tốt. Nên đi thử đúng giờ thật trong vài tuần, cả mùa mưa, trước khi quyết định lâu dài.
Ở trọ trong tuần có tiết kiệm hơn đi về mỗi ngày không?
Không chắc. Ở trọ tốn tiền thuê, điện nước, ăn uống ở phố, nhưng đỡ xăng xe, đỡ mệt và giảm rủi ro đường dài. Mỗi người nên cộng cụ thể các khoản cho trường hợp của mình, tính cả giá trị thời gian và sức khoẻ, thay vì chỉ so tiền xăng với tiền trọ.
Gặp ngày mưa bão, phà ngưng thì người đi làm phải làm sao?
Theo dõi thông báo thời tiết và thông tin về hoạt động của phà, báo trước với nơi làm việc nếu không đi được. Nên có sẵn chỗ ngủ tạm ở phố như nhà người thân, phòng trọ chia sẻ với đồng nghiệp, để không phải liều chạy về khi điều kiện nguy hiểm.
Người trẻ quay về xã nên làm gì trước?
Nên chuẩn bị khoản dự phòng cho vài tháng đầu, thử làm song song trước khi bỏ việc ở phố, học thêm kỹ năng cho nghề định làm và hỏi kinh nghiệm người làm nghề lâu năm. Quay về để chăm cha mẹ, nối nghề gia đình hay mở dịch vụ nhỏ đều cần thời gian để ổn định thu nhập.
Có nên chuyển hẳn lên phố, để nhà ở xã cho cha mẹ?
Đây là lựa chọn của từng gia đình. Chuyển hẳn lên phố gần chỗ làm, nhiều cơ hội cho con cái, nhưng chi phí cao hơn và cha mẹ ở xã có thể thiếu người chăm. Nên tính đến sức khoẻ của cha mẹ, khả năng về thăm thường xuyên và kế hoạch dài hạn của cả nhà trước khi quyết.
Ghi địa chỉ thường trú trong hồ sơ xin việc thế nào sau sáp nhập?
Ghi theo đơn vị hành chính mới: tên ấp, xã An Thới Đông, TP Hồ Chí Minh. Nếu giấy tờ tùy thân còn ghi xã Lý Nhơn hoặc huyện Cần Giờ, có thể ghi thêm tên cũ trong ngoặc để người tuyển dụng đối chiếu. Giấy tờ còn hạn thường vẫn có giá trị theo quy định hiện hành.