Xây dựng và chở hàng là hai nghề song hành ở An Thới Đông: nhà nào nâng nền, làm lại mái, đổ đường hẻm, đắp bờ vuông đều cần đội thợ và cần người chở cát, đá, xi măng, sắt thép từ ngoài vào. Người làm hai nghề này trong xã phải tính những thứ người ở nội thành ít gặp: nền đất yếu ven sông, triều cường, vật liệu phải qua phà Bình Khánh hoặc đi đường vòng, đường liên ấp hẹp, và công trình sát rừng phòng hộ.
Bài này dành cho đội thợ, doanh nghiệp xây dựng nhỏ và người chở hàng đang làm hoặc muốn làm ở xã. Nội dung là kinh nghiệm chung và nguyên lý pháp lý, không thay cho thiết kế của kỹ sư, không nêu đơn giá, cước chở. Những công trình có kết cấu phức tạp cần người có chuyên môn thiết kế và giám sát.
Đất và nước: hai thứ quyết định cách xây ở xã
An Thới Đông là vùng đất thấp ven sông Soài Rạp, nhiều nơi là đất bùn sét mềm hình thành từ phù sa và rừng ngập mặn. Nền đất loại này chịu tải kém, dễ lún không đều, nhất là khi xây nhà nặng trên nền mới đắp. Nhà xây vội trên nền yếu thường nứt tường, nghiêng, sụt sân sau vài mùa mưa.
Bên cạnh đất là nước. Những tháng cuối năm có đợt triều cường, mực nước lên cao hơn ngày thường, tràn vào đường thấp, sân thấp. Người trong xã đã quen nâng nền nhà, xây nhà cao hơn mặt đường, làm bờ bao quanh vườn. Nước nhiễm mặn còn ăn mòn sắt thép và làm bê tông xuống cấp nhanh hơn ở vùng nước ngọt, nên vật liệu và lớp bảo vệ cốt thép phải được chọn kỹ.
Vì vậy, một đội thợ làm được ở nội thành chưa chắc làm tốt ở xã. Thợ địa phương có lợi thế là biết khu nào đất cứng hơn, khu nào từng sạt lở, mức triều cường thường lên tới đâu. Với công trình lớn hơn nhà ở thông thường, khảo sát địa chất và thiết kế móng phù hợp, như cọc hay gia cố nền, là việc của kỹ sư, không nên làm theo cảm tính.
Những việc xây dựng hay gặp và điều cần tính
Công việc của đội thợ trong xã đa dạng hơn ở thành phố. Bảng tóm tắt các loại việc thường gặp và điểm cần chú ý theo kinh nghiệm chung.
| Loại việc | Điểm cần chú ý | Ai nên làm |
|---|---|---|
| Nâng nền, sửa nhà cũ | Tính tải trọng thêm lên móng cũ; nâng nền quá cao có thể làm nhà thấp, ngập nhà hàng xóm | Thợ có kinh nghiệm, hỏi kỹ sư khi nhà đã nứt |
| Xây nhà mới | Móng phù hợp nền đất yếu; cao độ nền so với triều cường; giấy phép xây dựng nếu thuộc diện phải xin | Đội thợ có kỹ sư thiết kế, giám sát |
| Đường hẻm, sân bê tông | Nền đắp phải lu kỹ; thoát nước hai bên; không chặn dòng chảy của rạch | Đội thợ, công trình chung có tổ chức của xã |
| Bờ vuông, cống, bờ bao | Đất đắp, cống phù hợp con nước; không lấn rạch công cộng | Thợ đắp bờ, máy đào; chủ vuông giám sát |
| Kè chống sạt nhỏ | Sạt lở bờ sông có nguyên nhân phức tạp; kè sai cách có thể đẩy sạt sang chỗ khác | Cần ý kiến cơ quan chuyên môn, không tự làm |
Hàng cuối đặc biệt quan trọng ở An Thới Đông, nơi bờ Soài Rạp có những đoạn sạt lở. Nhiều hộ muốn tự kè trước nhà bằng cừ tràm, bao cát, đá hộc. Những giải pháp tạm có thể giữ được một mùa, nhưng nên báo xã và hỏi cơ quan chuyên môn trước khi làm, vì công trình ven sông có quy định riêng và ảnh hưởng tới nhà bên cạnh.
Vật liệu vào xã: qua phà, qua đường vòng hay qua sông
Phần lớn vật liệu xây dựng không sản xuất trong xã. Cát, đá, xi măng, sắt thép, gạch phải chở từ nội thành, từ các tỉnh lân cận vào. Đường bộ thông thường là qua phà Bình Khánh rồi theo đường Rừng Sác; phà có quy định về tải trọng và loại xe, giờ cao điểm phải chờ. Xe quá tải không qua được phà, và cũng không được chạy trên những đường liên ấp có biển hạn chế tải trọng.
Đường sông là lựa chọn khác cho vật liệu khối lượng lớn như cát, đá. Ghe, sà lan chở vật liệu theo sông Soài Rạp, cập bến ven sông rồi trung chuyển bằng xe nhỏ vào công trình. Cách này đỡ phụ thuộc phà nhưng phụ thuộc con nước, bến bãi và điều kiện an toàn đường thuỷ.
Chi phí chở là lý do vật liệu tới chân công trình ở xã thường đắt hơn mua ở nội thành. Đội thợ giỏi tính toán gom chuyến: đặt đủ vật liệu một lần cho từng giai đoạn, tránh chở lắt nhắt. Vật liệu tập kết ở công trình phải được che đậy, kê cao, vì mưa và triều có thể làm xi măng đóng cục, sắt thép rỉ nhanh trong không khí mặn.
Chở hàng trong xã: xe tải nhỏ, xe ba gác và ghe
Xe tải nhỏ. Là phương tiện chính chở vật liệu, tôm, muối, hàng tạp hoá. Kinh doanh vận tải hàng hoá bằng ô tô là ngành có điều kiện: xe phải đăng ký, đăng kiểm, người lái có bằng phù hợp; nếu kinh doanh vận tải theo quy định phải có giấy phép, phù hiệu, thiết bị giám sát hành trình. Chở thuê thường xuyên mà không đủ điều kiện là rủi ro khi bị kiểm tra.
Xe ba gác, xe tự chế. Vẫn thấy ở nhiều vùng quê chở vật liệu, hàng nông sản trên đường ngắn. Loại xe tự chế không đủ điều kiện tham gia giao thông đã bị hạn chế lưu hành; người dùng nên tìm hiểu quy định hiện hành và chuyển sang phương tiện hợp lệ.
Ghe, xuồng máy chở hàng. Dùng trên sông và rạch, chở muối, tôm, vật liệu tới chỗ xe không vào được. Phương tiện thuỷ chở hàng cũng phải đăng ký, đăng kiểm theo tải trọng, người lái có bằng hoặc chứng chỉ, có phao cứu sinh.
Chở hàng đêm qua rừng. Nhiều chuyến tôm, muối chạy đêm cho kịp chợ sáng. Đường Rừng Sác ban đêm vắng, ít đèn, có đoạn hai bên là rừng; tài xế cần xe sáng đèn, không chở quá tải, không chạy khi quá mệt.
Hợp đồng, giấy phép xây dựng và trách nhiệm
Ở xã, nhiều công trình nhà ở vẫn làm bằng thoả thuận miệng giữa chủ nhà và thợ quen. Cách này nhanh nhưng dễ cãi nhau về khối lượng phát sinh, chất lượng vật liệu, thời hạn. Một hợp đồng đơn giản ghi rõ phạm vi công việc, vật liệu ai mua, cách tính phát sinh, thời gian thi công, cách thanh toán theo đợt và bảo hành sẽ bớt được nhiều phiền phức cho cả hai bên.
Về giấy phép, Luật Xây dựng quy định nhà ở riêng lẻ ở nông thôn có những trường hợp được miễn giấy phép xây dựng, nhưng không phải mọi trường hợp; nhà nằm trong khu vực đã có quy hoạch chi tiết, khu bảo tồn, hay vượt quá quy mô nhất định thì phải xin phép. An Thới Đông nằm trong vùng Cần Giờ, có quy hoạch riêng gắn với khu dự trữ sinh quyển rừng ngập mặn, nên trước khi xây nên hỏi UBND xã xem công trình có thuộc diện phải xin phép hay không.
Với doanh nghiệp xây dựng muốn nhận công trình của xã, của dự án có vốn nhà nước, ngoài đăng ký kinh doanh còn phải đáp ứng điều kiện năng lực hoạt động xây dựng theo quy định, có chứng chỉ phù hợp với loại và cấp công trình. Đội thợ hộ gia đình thường không đủ điều kiện này, nên hay làm thầu phụ cho công ty có năng lực.
Làm ăn bền ở một xã ai cũng biết mặt
Thợ xây và người chở hàng ở An Thới Đông phần đông là người trong xã hoặc xã lân cận. Tiếng tăm lan theo từng căn nhà: nhà nào xây xong không nứt, mái không dột qua mùa mưa đầu tiên, sân không ngập khi triều lên, là cả xóm biết ai làm. Ngược lại, một căn nhà lún sau một năm là thợ mất mối cả ấp.
Người chở hàng cũng vậy. Chở đúng giờ, giữ hàng nguyên vẹn, không ăn bớt vật liệu, không đòi thêm tiền giữa đường là những điều khiến chủ nhà, chủ vựa gọi lại lần sau. Ở một nơi mà phần lớn việc đến từ lời giới thiệu, chất lượng là quảng cáo duy nhất có tác dụng.
Ai muốn biết những đơn vị xây dựng, vận tải đã đăng ký doanh nghiệp trên địa bàn có thể tra nhóm xây dựng và nhóm vận tải trong danh bạ doanh nghiệp của trang; nhưng trước khi thuê, hỏi thêm vài nhà từng thuê họ vẫn là cách kiểm tốt nhất.
Những sai lầm hay gặp khi làm công trình ở vùng mặn
Dùng cát, nước không phù hợp. Trộn bê tông, vữa bằng nước nhiễm mặn hoặc cát lẫn muối làm cốt thép rỉ sớm, bê tông bong tróc sau vài năm. Nước trộn phải là nước ngọt sạch; cát phải rõ nguồn, không phải cát nhiễm mặn lấy tại chỗ.
Lớp bê tông bảo vệ thép quá mỏng. Ở vùng không khí mặn, thép lộ hoặc nằm sát mặt bê tông rỉ rất nhanh, nở ra làm nứt vỡ cột, dầm. Thợ có kinh nghiệm luôn kê thép đủ khoảng cách, đầm kỹ để bê tông đặc chắc.
Nâng nền mà không tính thoát nước. Một nhà nâng nền cao hơn cả xóm có thể đẩy nước mưa, nước triều sang nhà bên cạnh. Khi nâng nền, nhà và đường hẻm phải có lối thoát nước chung, nói chuyện với hàng xóm trước.
Đắp bờ, lấp rạch tuỳ tiện. Rạch nhỏ là đường dẫn nước của nhiều vuông, nhiều nhà. Lấp một đoạn rạch để mở lối đi hay mở rộng đất có thể làm úng cả khu, và là vi phạm nếu rạch là đất công.
Mái tôn, khung sắt không chống rỉ. Gió mặn làm mái tôn, xà gồ sắt rỉ nhanh. Chọn vật liệu chống rỉ phù hợp vùng biển và sơn bảo vệ định kỳ đỡ tốn hơn thay mái sau vài năm.
Mùa vụ của nghề xây và nghề chở
Nghề xây ở xã có mùa rõ rệt. Mùa khô là mùa xây nhà, đổ bê tông, đắp bờ; trời nắng, đường khô, xe chở vật liệu vào dễ. Mùa mưa công trình chậm lại, đất nhão, nền khó lu, bê tông đổ gặp mưa dễ hỏng. Nhiều đội thợ trong xã mùa mưa đi làm công trình ở nơi khác hoặc chuyển sang sửa chữa nhỏ.
Nghề chở hàng thì theo nhịp tôm và muối nhiều hơn theo mùa xây. Mùa khô chở muối, mùa thu hoạch tôm chở tôm đêm, quanh năm chở hàng tạp hoá, thức ăn, vật tư nuôi trồng. Người có xe tải nhỏ trong xã thường nhận đủ loại hàng, mùa nào chở thứ đó, nên ít khi hết việc.
Chủ nhà muốn xây nên tính khởi công đầu mùa khô để kịp xong phần móng, phần thô trước mùa mưa, và tránh làm vào những tuần triều cường lớn cuối năm.
Câu hỏi thường gặp
Xây nhà ở An Thới Đông có phải xin giấy phép xây dựng không?
Tuỳ trường hợp. Luật Xây dựng miễn giấy phép cho một số nhà ở riêng lẻ ở nông thôn, nhưng không miễn cho nhà trong khu vực đã có quy hoạch chi tiết, khu bảo tồn hoặc vượt quy mô nhất định. Nên hỏi UBND xã trước khi khởi công.
Nền đất ven sông Soài Rạp yếu thì xây nhà thế nào cho khỏi lún?
Cần biết loại đất và tải trọng nhà để chọn móng phù hợp, có thể phải đóng cọc hoặc gia cố nền. Nhà nhiều tầng hoặc công trình lớn nên có kỹ sư khảo sát và thiết kế móng, không làm theo cảm tính hay theo nhà bên cạnh.
Chở vật liệu xây dựng vào xã qua phà có hạn chế gì?
Phà có quy định về tải trọng và loại phương tiện, giờ cao điểm phải chờ lâu. Xe quá tải không được qua phà và không được chạy trên đường có biển hạn chế tải trọng. Nên hỏi đơn vị vận hành phà về quy định hiện hành và gom chuyến cho đỡ tốn.
Chở hàng thuê bằng xe tải nhỏ có cần giấy phép không?
Kinh doanh vận tải hàng hoá bằng ô tô là ngành có điều kiện; tuỳ hình thức kinh doanh mà phải có giấy phép kinh doanh vận tải, phù hiệu, thiết bị giám sát hành trình. Nên hỏi cơ quan quản lý vận tải của thành phố về trường hợp của mình.
Có nên tự kè bờ sông trước nhà không?
Không nên tự làm kè kiên cố mà chưa hỏi ý kiến. Sạt lở bờ sông có nguyên nhân phức tạp, kè sai cách có thể đẩy sạt sang nhà bên cạnh, và công trình ven sông có quy định riêng. Báo UBND xã và hỏi cơ quan chuyên môn trước khi làm.
Thuê thợ xây ở xã nên ghi hợp đồng những gì?
Nên ghi phạm vi công việc, vật liệu ai mua và loại vật liệu, cách tính phát sinh, thời gian thi công, các đợt thanh toán và thời gian bảo hành. Hợp đồng đơn giản bằng giấy vẫn tốt hơn thoả thuận miệng khi có tranh chấp.