Đi Vàm Sát từ trong xã An Thới Đông: chọn giờ, chọn lối, đi theo nhịp người trong xã

Với người đã ở trong xã An Thới Đông, Vàm Sát không phải một chuyến đi xa mà là một buổi: xuất phát lúc trời vừa sáng, chạy chậm qua ruộng muối và vuông tôm vùng Lý Nhơn cũ, vào khu rừng khi nắng còn xiên, xem đầm dơi và lên tháp quan sát trước khi nắng gắt, rồi về kịp bữa trưa. Cái lợi lớn nhất của người trong xã là được chọn giờ. Khách từ nội thành mất cả buổi sáng cho phà Bình Khánh và đường Rừng Sác, tới nơi thường đã gần trưa; người ở đây tới lúc khu vừa mở cửa, khi rừng còn mát và gần như chưa có ai.

Bài này viết cho hai nhóm người: người sống, làm việc ở An Thới Đông muốn dẫn người nhà, bạn bè đi Vàm Sát cho ra một buổi tử tế, và người từ nơi khác về ngủ lại trong xã, muốn đi theo nhịp của người địa phương thay vì nhịp của xe khách tham quan. Giờ mở cửa, giá vé và các hạng mục trong khu thay đổi theo từng thời kỳ, nên bài chỉ nói cách sắp xếp; trước khi đi nên hỏi trực tiếp khu du lịch hoặc người quen làm việc ở đó.

Vàm Sát nằm ở đâu so với nhà bạn trong xã

Xã An Thới Đông mới, từ 1/7/2025, gồm phần lớn xã An Thới Đông cũ và toàn bộ xã Lý Nhơn cũ của huyện Cần Giờ. Vàm Sát thuộc vùng Lý Nhơn cũ, lệch hẳn về phía sông Soài Rạp, cách trục đường Rừng Sác một quãng. Người ở phía An Thới Đông cũ, gần đường Rừng Sác, phải chạy xuyên qua cả vùng ruộng muối, vuông tôm mới tới; người ở trong Lý Nhơn thì gần như đi vài con đường làng là tới bìa rừng.

Khoảng cách cụ thể tuỳ nhà bạn ở ấp nào, nên cách chắc nhất là đặt điểm đến trên ứng dụng bản đồ một lần, xem thời gian dự kiến, rồi cộng thêm phần đi chậm qua xóm. Đường trong xã hẹp hơn đường Rừng Sác, có cầu nhỏ, có khúc quanh sát nhà dân, có xe chở muối, chở tôm chạy ra chạy vào. Người địa phương không chạy nhanh ở đây, và khách đi cùng cũng nên chạy theo nhịp đó.

Một điểm hay bị quên: trong cùng một xã nhưng nhịp sống hai đầu khác nhau. Phía gần đường Rừng Sác có quán xá, cây xăng, xe qua lại nhiều; phía Lý Nhơn thưa nhà hơn, nhiều ruộng muối và vuông tôm hơn, buổi trưa gần như vắng người ngoài đường. Đi Vàm Sát là đi từ đầu đông sang đầu vắng của xã, nên chuẩn bị đồ ăn uống từ trước khi rời chỗ đông.

Một buổi sáng đi Vàm Sát theo nhịp người trong xã

Khung dưới đây là cách sắp xếp thong thả cho người xuất phát từ trong xã. Giờ ghi kiểu ước chừng để sắp thứ tự, không phải giờ mở cửa thật của khu du lịch.

Nếu đi cùng người lớn tuổi hoặc trẻ nhỏ, có thể bỏ phần dừng ở ruộng muối lúc đi và để dành cho lúc về, khi mọi người đã xem xong khu chính và còn sức.

Chọn ngày: thứ mấy, mùa nào, con nước nào

Ngày thường yên hơn cuối tuần. Khách từ nội thành đổ về Cần Giờ chủ yếu thứ bảy, chủ nhật và ngày lễ. Người trong xã có lợi thế đi được ngày thường, khi khu gần như chỉ có vài nhóm khách lẻ và nhân viên còn rảnh để chỉ đường, kể chuyện.

Mùa khô dễ đi, mùa mưa rừng xanh hơn. Từ khoảng cuối năm tới tháng tư, tháng năm năm sau, đường khô, trời trong, leo tháp nhìn xa. Mùa mưa, rừng xanh đậm và các con rạch đầy nước, nhưng muỗi nhiều và có những buổi chiều giông kéo tới nhanh.

Để ý con nước nếu muốn đi xuồng. Rạch trong rừng lên xuống theo thuỷ triều. Nước lớn, xuồng đi sâu vào được nhiều nhánh hơn; nước ròng, bờ bùn lộ ra, thấy rõ rễ đước, cá thòi lòi, còng nhưng có nhánh xuồng không vào được. Người trong xã quen xem con nước theo kinh nghiệm hoặc lịch triều; khách mới nên hỏi trước.

Tránh những ngày triều cường lớn cuối năm. Vào các tháng cuối năm, một số đoạn đường thấp ven sông Soài Rạp có thể bị nước tràn vào giờ triều lên cao. Nếu nhà bạn ở phía phải đi qua những đoạn này, chọn giờ đi tránh lúc nước đứng cao nhất.

Dẫn khách từ thành phố về: nói trước những gì

Người thân, bạn bè từ nội thành về chơi thường tưởng Vàm Sát giống một công viên: có lối đi lát gạch, có quán xá san sát, có chỗ bán đồ lưu niệm. Thực tế Vàm Sát là khu du lịch sinh thái nằm trong rừng phòng hộ, phần lớn là không gian tự nhiên, đường đi bằng đất, cầu gỗ, có đoạn lầy sau mưa. Nói trước điều này giúp khách mang giày đúng, mặc áo đúng và không thất vọng.

Nên dặn khách ba thứ: áo dài tay mỏng và quần dài vì muỗi; giày đế bám vì cầu gỗ và bậc tháp có thể trơn; nước uống nhiều hơn bình thường vì đi bộ dưới nắng ẩm làm mất nước nhanh. Người trong xã quen với những thứ này đến mức quên nhắc, nhưng với khách từ phố, thiếu một trong ba là buổi đi hỏng một nửa.

Cũng nên nói thật về khoảng cách. Khách nhìn bản đồ thấy An Thới Đông và Vàm Sát nằm sát nhau thì nghĩ là gần, nhưng đường qua các ấp chạy không nhanh được. Đặt kỳ vọng đúng từ đầu thì cả buổi đi nhẹ nhàng hơn, không ai sốt ruột hỏi bao giờ tới.

Mang theo gì khi đi từ nhà

Người trong xã có lợi là mang được đồ từ nhà, không phải mua dọc đường. Danh sách gọn cho một buổi sáng:

• Nước uống đóng chai hoặc bình nước đá, đủ cho mỗi người ít nhất một chai lớn.
• Thuốc chống muỗi bôi da, khăn lau, áo khoác chống nắng sáng màu.
• Mũ rộng vành có dây giữ, vì gió trên tháp quan sát mạnh hơn dưới đất nhiều.
• Một ít đồ ăn nhẹ cho trẻ nhỏ; trong khu không phải lúc nào cũng có chỗ bán đồ ăn mở cửa.
• Túi chống nước cho điện thoại nếu định đi xuồng.
• Ống nhòm nhỏ nếu nhà có, để xem dơi và chim ở khoảng cách xa lối đi.
• Tiền mặt lẻ, vì không phải chỗ nào trong vùng cũng nhận chuyển khoản.
• Túi đựng rác mang về, để không bỏ lại chai nhựa, bao ni lông trong rừng.

Đồ cồng kềnh như ghế xếp, loa, thùng đá lớn nên để ở nhà. Vàm Sát là nơi đi bộ và ngồi yên nghe rừng, không phải chỗ cắm trại tổ chức tiệc.

Ghép Vàm Sát với những gì khác trong xã

Khách hay muốn đi thêm một chỗ khác trong cùng buổi. Với người ở An Thới Đông, cách ghép hợp lý nhất là ghép với chính cảnh trong xã chứ không phải chạy ra biển Cần Thạnh: buổi sáng đi Vàm Sát, trên đường về dừng xem ruộng muối, vuông tôm, ghé chợ mua hải sản tươi, chiều muộn ra bờ sông Soài Rạp ngồi nhìn hoàng hôn. Mỗi thứ chỉ cách nhau một quãng ngắn, không phải chạy đường dài giữa trưa.

Muốn ra biển hay Đảo Khỉ thì để cho một ngày khác. Từ An Thới Đông xuống khu biển ở xã Cần Giờ phải quay ra đường Rừng Sác và chạy thêm một đoạn dài; ghép cả Vàm Sát lẫn biển trong một ngày là cả ngày ngồi trên xe, xem nơi nào cũng vội. Người trong xã có lợi thế là đi được nhiều lần, mỗi lần một chỗ.

Một cách ghép ít người nghĩ tới là đi Vàm Sát vào buổi chiều thay vì buổi sáng, ở lại tới gần giờ khu đóng cửa để thấy chim về tổ và dơi bắt đầu cựa quậy, rồi về nhà ngay khi trời còn sáng. Cách này chỉ hợp với người nhà ở gần, quen đường, vì đường về qua các ấp vắng lúc chạng vạng không dễ đi với người lạ.

Ứng xử trong khu: phần người địa phương nên làm gương

Khách từ nơi khác thường nhìn người địa phương để biết nên làm gì. Nếu người dẫn đi nói to, ném đá xuống đầm cho dơi bay lên để chụp ảnh, hay bẻ cành đước làm gậy, khách sẽ làm theo. Ngược lại, người dẫn đi chậm, nói nhỏ, chỉ cho khách những thứ nhỏ như còng vẫy càng, cá thòi lòi nhảy trên bùn, tổ chim trên cành mắm, thì khách cũng sẽ đi chậm và nhìn kỹ hơn.

Rừng quanh Vàm Sát là rừng phòng hộ, nằm trong vùng được UNESCO công nhận là khu dự trữ sinh quyển từ năm 2000. Những quy tắc ở đây không phải chuyện hình thức: không xả rác, không bẻ cây, không bắt con vật mang về, không đi ra ngoài lối được mở, không đốt lửa. Nhiều gia đình trong xã đã và đang nhận khoán giữ rừng, nên giữ rừng cũng là giữ sinh kế của chính hàng xóm mình.

Cuối cùng là chuyện chụp ảnh người. Nhân viên trong khu, người chèo xuồng, diêm dân trên ruộng muối dọc đường đều đang làm việc. Hỏi một câu trước khi chụp, và không đứng chắn lối đi của họ. Chuyện nhỏ này là chỗ người trong xã giữ được thể diện cho cả xã trước khách lạ.

Khi trời đổi ý giữa chừng: mưa, giông, xe hỏng

Đường vào Vàm Sát qua các ấp thưa nhà, nên một cơn mưa lớn hay một chiếc lốp xẹp ở đây phiền hơn trên đường phố. Mùa mưa, giông ở vùng ven sông thường kéo tới nhanh vào buổi chiều; thấy mây đen dồn từ phía sông Soài Rạp vào thì nên tìm chỗ trú ở nhà dân, quán nước hay mái che trong khu, đừng cố chạy qua đoạn trống giữa ruộng muối, nơi không có gì che chắn khi có sấm chớp.

Xe máy hỏng giữa đường thì hỏi người dân gần nhất; trong các ấp thường có người biết chỗ vá xe, sửa xe dù không có bảng hiệu. Người trong xã nên lưu sẵn số của một vài người quen ở phía Lý Nhơn để nhờ khi cần. Đi theo nhóm hai xe trở lên khi dẫn khách lạ là cách đơn giản nhất để không bị kẹt một mình trên đường vắng.

Câu hỏi thường gặp

Người ở An Thới Đông cũ đi Vàm Sát mất bao lâu?

Tuỳ nhà ở ấp nào, nhưng thường lâu hơn người ta tưởng vì đường qua vùng Lý Nhơn cũ hẹp, nhiều cầu nhỏ và khúc quanh. Nên đặt điểm đến trên ứng dụng bản đồ để xem thời gian dự kiến, rồi cộng thêm phần đi chậm qua xóm và dừng ngắm ruộng muối.

Đi Vàm Sát buổi sáng hay buổi chiều tốt hơn?

Buổi sáng mát, khu yên, dơi đã về chỗ trú, leo tháp đỡ mệt, hợp với phần lớn mọi người. Buổi chiều có cảnh chim về tổ nhưng nóng hơn lúc đầu và đường về dễ gặp chạng vạng. Người nhà ở gần, quen đường mới nên chọn buổi chiều.

Có cần đặt trước khi đi Vàm Sát không?

Khách lẻ thường không cần, nhưng các hạng mục như đi xuồng, hoạt động xem cá sấu có lúc mở, lúc tạm ngưng. Nếu dẫn đoàn đông hoặc muốn chắc một hạng mục nào đó, hỏi khu du lịch trước một hôm để biết tình hình hiện tại.

Dẫn trẻ nhỏ đi Vàm Sát cần lưu ý gì?

Giữ trẻ sát người khi leo tháp và đi trên cầu gỗ, mặc áo phao khi đi xuồng, bôi thuốc chống muỗi phù hợp với độ tuổi, mang đủ nước và đồ ăn nhẹ. Nên đi buổi sáng sớm để trẻ không bị mệt vì nắng, và về trước giờ trưa.

Ngoài Vàm Sát, trong xã còn cảnh gì đáng dẫn khách đi?

Ruộng muối vùng Lý Nhơn cũ vào mùa khô, các vuông tôm và bờ dừa nước ven đường làng, chợ xã buổi sáng và bờ sông Soài Rạp lúc chiều. Những cảnh này không cần vé, nằm gần nhau, ghép được với Vàm Sát trong cùng một buổi.

Đi Vàm Sát mùa triều cường có sao không?

Khu du lịch vẫn có thể hoạt động, nhưng một số đoạn đường thấp ven sông Soài Rạp có thể bị nước tràn vào giờ triều đỉnh các tháng cuối năm. Xem lịch triều, chọn giờ đi tránh lúc nước lên cao nhất và chạy chậm qua chỗ ngập.