Phần lớn người trẻ ở An Thới Đông hôm nay không làm muối, không nuôi tôm toàn thời gian như cha mẹ, mà đi làm ở nội thành, ở các khu công nghiệp và khu đô thị phía nam thành phố. Có người đi về mỗi ngày qua phà Bình Khánh, có người ở trọ cả tuần bên kia sông, cuối tuần mới về; một số đi xa hơn và chỉ về quê dịp Tết, dịp giỗ.
Đi làm xa không có nghĩa là bỏ quê. Tiền gửi về sửa nhà, nâng nền, đào lại vuông; con cháu đi làm về phụ cha mẹ mùa thu hoạch; không ít người sau vài năm lại quay về với một nghề mới trên đất cũ. Bài này kể về những lựa chọn ấy, cái được cái mất của từng cách, và những điều người trẻ trong xã thường cân nhắc, để người đang ở trong hoàn cảnh này và gia đình họ dễ hình dung hơn.
Vì sao người trẻ rời ruộng muối, vuông tôm
Lý do đầu tiên là thu nhập. Nghề muối và nghề tôm bấp bênh theo thời tiết, dịch bệnh và giá cả; một năm mất mùa có thể làm cả nhà gánh nợ. Việc làm công ăn lương ở thành phố tuy không giàu nhưng đều đặn hàng tháng, có bảo hiểm, có ngày nghỉ, thứ mà nghề nông ở quê khó có.
Lý do thứ hai là học hành. Học xong cấp ba, nhiều bạn trẻ vào đại học, cao đẳng, học nghề ở nội thành. Học xong, việc làm đúng ngành phần nhiều ở thành phố, không ở xã. Khi đã quen nhịp sống và có bạn bè ở thành phố, quay về quê làm muối là lựa chọn ít ai nghĩ tới ngay.
Lý do thứ ba ít được nói ra: nhiều cha mẹ không muốn con khổ như mình. Họ khuyến khích con đi học, đi làm xa, dù trong lòng muốn con ở gần. Chính vì vậy, nhiều nhà ở An Thới Đông hôm nay chỉ còn ông bà, cha mẹ ở lại, còn con cái ở thành phố.
Đi về mỗi ngày hay ở trọ: so sánh hai cách
Đây là câu hỏi mà gần như người trẻ nào trong xã đi làm nội thành cũng phải trả lời. Không có cách nào đúng cho mọi người; bảng dưới đây là những yếu tố người ta thường cân nhắc:
| Yếu tố | Đi về mỗi ngày | Ở trọ cả tuần |
|---|---|---|
| Thời gian | Mất nhiều giờ trên đường, cộng thời gian chờ phà, nhất là giờ cao điểm | Gần chỗ làm, có thêm thời gian nghỉ, học thêm |
| Chi phí | Tiền xăng, sửa xe, ăn uống dọc đường; không tốn tiền phòng | Tiền phòng, điện nước, ăn ngoài; ít tốn xăng |
| Sức khoẻ, an toàn | Mệt khi chạy đường dài, đi đêm qua đoạn rừng vắng, trời mưa | Ít đi đường dài; phụ thuộc chất lượng chỗ trọ |
| Gia đình | Tối nào cũng về, phụ cha mẹ, trông con | Chỉ gặp gia đình cuối tuần, việc nhà dồn cho người ở quê |
| Hợp với ai | Người làm ca gần phía nam thành phố, có con nhỏ, cha mẹ cần người ở gần | Người làm xa, làm ca tối, độc thân, đang đi học thêm |
Nhiều người đổi qua lại theo giai đoạn: độc thân thì ở trọ, lập gia đình có con thì chuyển sang đi về, con lớn rồi lại tính khác. Điều nên làm là tính thật kỹ cả chi phí lẫn sức khoẻ, đừng chỉ nhìn vào tiền phòng.
Một ngày của người đi về qua phà
Người đi làm sớm thức dậy lúc trời còn tối, ăn vội ở quán cà phê đầu xóm hoặc mang theo hộp cơm, chạy xe dọc đường Rừng Sác ra phà. Giờ sáng sớm, bến phà Bình Khánh đông xe máy của người đi làm, học sinh, người chở hàng. Qua phà rồi, đường vào thành phố đi qua Nhà Bè, mỗi người rẽ một hướng về chỗ làm.
Chiều tan ca, dòng người đi ngược lại. Mùa mưa, những cơn mưa chiều có thể làm chuyến về chậm hơn và nguy hiểm hơn. Về tới đoạn đường rừng, trời đã nhá nhem, người ta đi thành tốp cho có bạn. Nhiều người kể, mấy năm đầu đi về thấy mệt, sau quen thì coi chuyến phà là lúc nghỉ ngơi giữa hai đầu.
Người đi về mỗi ngày nên giữ xe kỹ vì nước mặn, gió sông làm xe mau rỉ, đèn xe phải sáng, áo mưa phải theo người. Mang theo điện thoại đã sạc, báo người nhà khi về muộn, không chạy quá nhanh trên đoạn đường thẳng xuyên rừng. Những chuyện tưởng nhỏ ấy, lặp lại hàng nghìn chuyến mỗi năm, là chuyện an toàn của cả gia đình.
Những nghề người trẻ trong xã hay làm
Công nhân, nhân viên sản xuất. Làm ở các khu công nghiệp, khu chế xuất phía nam thành phố hoặc ở các xưởng ven đô. Việc ổn định, có ca, có bảo hiểm.
Giao hàng, chạy xe công nghệ. Linh hoạt giờ giấc, hợp với người muốn vừa làm vừa phụ nhà. Đổi lại phải chạy xe nhiều, thu nhập theo đơn.
Bán hàng, dịch vụ. Làm ở cửa hàng, nhà hàng, siêu thị, khách sạn. Một số người làm dịch vụ du lịch ở chính Cần Giờ vào mùa đông khách.
Văn phòng, kỹ thuật. Người học đại học, cao đẳng làm đúng ngành ở nội thành, thường ở trọ hoặc chuyển hẳn lên thành phố.
Xây dựng, thợ. Phụ hồ, thợ điện, thợ hàn đi theo công trình, có lúc làm gần, có lúc làm xa, thu nhập theo công.
Vừa làm thuê vừa giữ nghề nhà. Không ít người trẻ làm ca ở thành phố, ngày nghỉ về phụ cha mẹ cho tôm ăn, cào muối, thu hoạch. Hai nguồn thu nhập giúp gia đình đỡ rủi ro khi một bên gặp khó, đổi lại người trẻ gần như không có ngày nghỉ thật sự.
Tiền gửi về và căn nhà ở quê
Phần lớn người trẻ đi làm xa vẫn gửi tiền về cho cha mẹ đều đặn mỗi tháng hoặc mỗi dịp về quê, ít hay nhiều tuỳ hoàn cảnh. Tiền ấy được dùng vào những việc rất cụ thể: nâng nền nhà chống triều cường, thay mái tôn, xây lại cái bếp, mua máy bơm, đào lại vuông, trả nợ thức ăn tôm sau một vụ mất. Đi dọc các ấp, những căn nhà mới xây kiên cố nhiều khi là nhà có con đi làm thành phố.
Gửi tiền về cũng là gửi quyền quyết định. Không ít gia đình có chuyện con muốn sửa nhà kiểu này, cha mẹ muốn kiểu khác; con muốn bỏ vuông tôm để cho thuê, cha mẹ muốn giữ. Những cuộc bàn bạc ấy thường kéo dài qua nhiều lần về quê, và kết quả hay là một sự thoả hiệp giữa nếp cũ và ý mới.
Với nhiều người trẻ, căn nhà ở quê là nơi để quay về khi mệt, khi mất việc, khi muốn nuôi con trong không gian rộng. Giữ được căn nhà ấy, dù ở xa, là một phần lý do họ vẫn gửi tiền về đều đặn.
Cha mẹ ở lại: chuyện ít người kể
Khi con cái đi làm xa, cha mẹ ở quê gánh phần việc lớn hơn: vẫn làm muối, nuôi tôm khi sức đã yếu, trông cháu nội ngoại khi con gửi về. Đau ốm thì xa trạm y tế, xa con, nhiều khi phải nhờ hàng xóm chở đi khám. Đó là cái giá thật của dòng người trẻ rời quê, ở An Thới Đông cũng như nhiều xã ven đô.
Nhiều gia đình đã sắp xếp lại để đỡ cho cha mẹ: thuê người làm công phụ vuông, cho thuê bớt đất, chuyển sang nuôi kiểu ít tốn công, hoặc một người con ở lại trong khi anh chị em khác đi làm và góp tiền. Điện thoại, gọi video giúp giữ liên lạc hằng ngày, nhưng không thay được người ở gần khi có việc gấp.
Người trẻ đi xa nên có sẵn số điện thoại của hàng xóm thân, của trưởng ấp để nhờ khi cần; nên biết cha mẹ đang dùng thuốc gì, có thẻ bảo hiểm y tế còn hạn không; và về thăm đều đặn, kể cả khi không có giỗ, có Tết.
Quay về quê: ai quay về và làm gì
Không ít người trẻ, sau vài năm ở thành phố, quay về An Thới Đông. Có người về vì cha mẹ già yếu, có người về vì mất việc, có người về vì thấy cơ hội. Họ mang theo kỹ năng, mối quen biết và cách nghĩ mới, nhưng cũng phải học lại nhiều thứ cha mẹ đã quen từ lâu.
Những hướng người trẻ quay về hay chọn: nuôi tôm, nuôi cua theo cách mới, áp dụng kỹ thuật học được; bán đặc sản của vùng như tôm khô, cá khô, muối qua mạng; mở điểm dừng chân, homestay, dịch vụ đi xuồng, đạp xe cho khách thích sinh thái; làm dịch vụ cho chính người trong xã như sửa máy, bán vật tư, giao hàng. Mỗi hướng có rủi ro riêng, và người quay về thành công thường là người đi chậm, thử nhỏ trước khi làm lớn.
Người trẻ muốn quay về làm ăn nên hỏi kỹ quy định về đất đai, nhất là đất giáp rừng phòng hộ, về đăng ký kinh doanh và an toàn thực phẩm nếu bán đồ ăn, tại UBND xã và các cơ quan chuyên môn. Những chương trình hỗ trợ thanh niên lập nghiệp, nếu có, thường được thông báo qua đoàn thanh niên và hội nông dân ở xã.
Cầu Cần Giờ và những thay đổi sắp tới
Thành phố đã công bố dự án cầu Cần Giờ thay cho phà Bình Khánh. Khi cầu hoàn thành, chuyện đi về mỗi ngày giữa xã và nội thành được kỳ vọng sẽ nhanh và chủ động hơn, không phụ thuộc giờ chờ phà. Điều này có thể làm thay đổi lựa chọn của người trẻ: nhiều người có thể ở lại quê và đi làm hằng ngày thay vì ở trọ.
Cùng với đó là những thay đổi khác người trong xã đang bàn: đất đai có thể lên giá, người từ nơi khác về nhiều hơn, dịch vụ mở ra nhiều hơn, nhưng nhịp sống yên tĩnh cũng có thể đổi. Tiến độ và tác động thực tế của các dự án nên theo dõi qua thông báo chính thức của thành phố, không nên dựa vào lời đồn để quyết định mua bán hay bỏ việc.
Với người trẻ đang cân nhắc giữa ở lại thành phố và quay về, những thay đổi về giao thông là một yếu tố đáng tính, nhưng không phải yếu tố duy nhất. Nghề mình làm có cần ở gần chỗ làm không, cha mẹ cần người ở gần tới mức nào, bản thân muốn nuôi con ở đâu, những câu hỏi ấy vẫn quyết định nhiều hơn một cây cầu.
Câu hỏi thường gặp
Từ An Thới Đông đi làm nội thành mỗi ngày có được không?
Được, nhiều người vẫn làm vậy, chủ yếu bằng xe máy qua phà Bình Khánh. Thời gian đi tuỳ chỗ làm và thời gian chờ phà; người làm ở khu phía nam thành phố đi về dễ hơn người làm ở các quận xa. Nên thử đi vài tuần trước khi quyết định.
Đi về mỗi ngày hay ở trọ thì tiết kiệm hơn?
Tuỳ khoảng cách, giờ làm và hoàn cảnh gia đình. Đi về không tốn tiền phòng nhưng tốn xăng, sửa xe, thời gian và sức khoẻ; ở trọ tốn tiền phòng, ăn ngoài nhưng đỡ đi đường. Nên tính đủ các khoản và tính cả sức khoẻ, an toàn khi đi đêm.
Chạy xe đường Rừng Sác về đêm cần lưu ý gì?
Đi chậm, bật đèn, đi thành nhóm nếu được, đổ đủ xăng, mang áo mưa, điện thoại đã sạc và báo người nhà giờ về. Đoạn xuyên rừng tối và vắng, ít chỗ dừng; trời mưa lớn nên tìm chỗ trú thay vì cố chạy.
Người trẻ quay về An Thới Đông có thể làm gì?
Nhiều người quay về nuôi tôm, cua theo kỹ thuật mới, bán đặc sản qua mạng, làm dịch vụ cho khách thích sinh thái, hoặc làm dịch vụ phục vụ người trong xã. Nên thử quy mô nhỏ trước và hỏi kỹ quy định đất đai, kinh doanh tại UBND xã.
Cầu Cần Giờ khi nào xong?
Dự án cầu Cần Giờ thay phà Bình Khánh đã được thành phố công bố, nhưng tiến độ cụ thể nên theo dõi qua thông báo chính thức của thành phố. Không nên dựa vào tin đồn về thời gian hoàn thành để quyết định chuyện mua bán đất hay nghỉ việc.
Cha mẹ già ở quê một mình thì con cái đi làm xa nên chuẩn bị gì?
Lưu số điện thoại hàng xóm thân và trưởng ấp, nắm thông tin thuốc men và thẻ bảo hiểm y tế của cha mẹ, sắp xếp người giúp việc nặng như phụ vuông. Gọi điện thường xuyên và về thăm đều, không chỉ vào dịp giỗ Tết.